De overgang markeert een belangrijke fase in het leven van een vrouw waarin de vruchtbaarheid afneemt en de menstruatie stopt. Helaas gaat dit vaak gepaard met vervelende klachten die een grote weerslag hebben op het dagelijks leven. Al eeuwenlang wordt maca gebruikt om de vrouwelijke gezondheid te ondersteunen. Wat het effect van maca op de overgang is, bespreken we in dit blog.
Is gezondheid ook jouw passie en wil je meer leren over hoe voeding en suppletie aan je gezondheid kunnen bijdragen? Bekijk dan onze e-learning Orthomoleculair Adviseur Basis of Orthomoleculair Adviseur Gevorderd.
Wat is maca?
Maca (Lepidium peruvianum) is een knolgewas uit de kruisbloemige familie, waartoe ook groenten zoals bloemkool en broccoli behoren. Van oorsprong groeit maca op grote hoogte in het Andesgebergte van Peru en is door zijn opmerkelijk goede aanpassingsvermogen bestand tegen extreme omstandigheden van kou, wind, zonlicht en lage zuurstofconcentratie. Dankzij deze veerkracht is maca rijk aan (fyto)nutriënten die bijdragen aan zijn krachtige werking.
Voor de inheemse bevolking van Peru is maca al eeuwenlang een voedzame krachtbron. De wortel wordt gekookt gegeten, verwerkt tot jam of pudding, of gedroogd en tot poeder gemalen. Traditioneel staat maca bekend om het bevorderen van energie en vruchtbaarheid, en wordt ook wel ‘Peruaanse ginseng’ genoemd. Tegenwoordig wordt macapoeder wereldwijd gebruikt als supplement in capsulevorm of als toevoeging aan smoothies en havermout. Het heeft een lichtzoete en nootachtige smaak.
Wat zit er in maca?
De therapeutische eigenschappen van maca worden vooral aan de wortels van de plant toegeschreven. Deze zitten vol met essentiële voedingsstoffen, waaronder koolhydraten, eiwitten (essentiële aminozuren zoals leucine, isoleucine en lysine), vetzuren, vezels, vitamines (vitamine A en verschillende B-vitamines) en mineralen (calcium, kalium, magnesium, ijzer, zink en koper).1-3
Daarnaast is maca ook een rijke bron van bioactieve stoffen, zoals:1-3
- Glucosinolaten: zwavelhoudende verbindingen die van nature voorkomen in kruisbloemige groenten en de plant beschermen tegen invloeden van buitenaf. Deze stoffen zijn ook voorlopers van andere stoffen in maca, zoals macaënen en macamiden.
- Plantensterolen: zoals beta-sisterol, campesterol en stigmasterol. Dit zijn cholesterolachtige stoffen die het oestrogeengehalte mogelijk kunnen beïnvloeden via een bepaalde receptor in de lever die betrokken is bij de regulatie van oestrogeenspiegels.4
- Lignanen: plantenstoffen die een oestrogene werking hebben en behoren tot de fyto-oestrogenen.
- Lepidiline A: een alkaloïde die een positieve invloed lijkt te hebben op de omzetting van geslachtshormonen.5
- Macaënen: zijn een groep bioactieve vetzuurverbindingen die worden gevormd uit lange ketens van onverzadigde vetzuren. Ze hebben een unieke structuur en komen in hoge concentraties uitsluitend voor in de maca-wortel.
- Macamiden zijn bioactieve metabolieten of stofwisselingsproducten die worden gevormd uit glucosinolaten en macaënen. Macamiden komen uitsluitend in maca voor en zouden verschillende gunstige effecten hebben op vermoeidheid, vruchtbaarheid en osteoporose.6
De plant L. peruvianum bestaat in verschillende variëteiten met kleuren als rood, zwart en geel. Elke soort bevat zijn eigen fytochemische samenstelling, wat verschillen in werkzaamheid geeft.
Hoe werkt maca?
De veelzijdige werking en diverse toepassingsgebieden heeft maca te danken aan zijn adaptogene werking.3 Een adaptogeen is een plantenstof die fysiologische processen in het lichaam normaliseert en het aanpassingsvermogen van het lichaam bevordert. Zo helpt het om flexibel te kunnen reageren op stressvolle of veranderende situaties, zonder schade op te lopen van deze stressoren.7 De term ‘adaptogeen’ komt van het Latijnse ‘adaptare’, wat staat voor ‘aanpassen’.
Er wordt gedacht dat maca invloed uitoefent op het endocriene systeem en hierdoor mogelijk effect heeft op de hormoonbalans. Zo zou maca de HPA-as (hypothalamus-hypofyse-bijnier as) beïnvloeden dat verantwoordelijk is voor het vrijkomen van cortisol, hét stresshormoon dat het lichaam ondersteunt in een snelle en adequate reactie op stress.3 Daarnaast zou maca invloed hebben op de HPG-as (hypothalamus-hypofyse-gonaden-as), wat de aanmaak en afgifte van geslachtshormonen reguleert.2
Wat is de overgang en welke symptomen komen voor?
De overgang staat voor de gehele periode rondom de menopauze, de laatste menstruatie van de vrouw. Dit begint doorgaans tussen het 40e en 60e levensjaar en kan flink wat jaren duren. Het kenmerkt een natuurlijk proces waarbij de voorraad vruchtbare eitjes in de eierstokken op raakt en de productie van oestrogeen en progesteron geleidelijk afneemt. De menopauze is een specifiek moment dat het einde van de vruchtbaarheid aanduidt waarbij de menstruatie minstens een heel jaar is weggebleven. Dit komt gemiddeld voor op 51-jarige leeftijd.
Symptomen van de overgang
Gedurende de overgang kunnen vrouwen verschillende klachten ervaren, zowel fysiek als mentaal.
Fysieke symptomen kunnen zijn:
- Opvliegers met roodheid van het gezicht, de hals en borst
- Nachtelijk zweten
- Vaginale droogheid
- Veranderende menstruatiecyclus waarbij de tijd tussen cycli verandert en klachten van pijn en bloedverlies kunnen verergeren
- Een verlaagd libido
- Hartkloppingen
- Vermoeidheid
- Hoofdpijn
- Dysurie (brandend gevoel of pijn tijdens het plassen)
- Problemen met urinewegen, zoals incontinentie en een groter risico op blaasontsteking
- Droge huid
- Gewichtstoename
- Gewrichtsklachten en spierpijn
- Obstipatie
Meer over spierpijn tijdens de overgang lees je in ons eerder verschenen blog.
Mentale of psychische symptomen die vaak voorkomen:
- Stemmingswisselingen
- Neerslachtigheid of depressiviteit
- Angst
- Prikkelbaarheid
- Slapeloosheid
- Problemen met concentratie
- Minder zin in seks
Deze klachten worden veroorzaakt door de verandering in hormonen waarbij het lichaam op zoek is naar een nieuw evenwicht. De overgang kan voor flink wat ongemak en hinder in het dagelijks leven zorgen, maar de ernst ervan verschilt per vrouw. Zo hebben bijvoorbeeld 8 van de 10 vrouwen last van opvliegers en 3 van de 10 vrouwen vaginale klachten.8
In ons ander blog lees je meer over de symptomen van de overgang
Maca en overgang: wat zijn de effecten op overgangsklachten?
Uit kleinschalig onderzoek blijkt dat maca effectief kan zijn in het verlichten van overgangsklachten.9 We bespreken een aantal mogelijke positieve effecten hieronder.
Opvliegers en nachtelijk zweten
Opvliegers zijn plotselinge warmte-aanvallen met zweten, hartkloppingen en roodheid in gezicht, hals en borst. Door daling van oestrogeen raakt het temperatuurregulatiesysteem in de hersenen ontregeld en geeft het lichaam een vals signaal dat het moet opwarmen. De bloedvaten verwijden en de hoeveelheid bloed in de huid neemt toe, wat zorgt voor warmte, roodheid en zweten. Opvliegers kunnen ook ’s nachts optreden en de nachtrust flink verstoren.
Kleinschalige studies lieten zien dat de inname van 2 gram maca per dag gedurende minstens 2 maanden het oestrogeenniveau kan verhogen bij vrouwen in de overgang.10-13 Dit werd in verband gebracht met een vermindering van opvliegers en nachtelijk zweten. Voor andere hormonen zoals progesteron en FSH waren de resultaten wisselend. Klachten als slapeloosheid, nervositeit, hartkloppingen en hoofdpijn namen ook af.
Stemmingswisselingen en mentale klachten
Stemmingswisselingen en mentale klachten komen vaak voor tijdens de overgang. Van het ene op het andere moment kun je in woede uitbarsten of voel je ineens somber. Dit zijn de gevolgen van de daling van oestrogeen. Oestrogeen kan namelijk de productie van neurotransmitters, waaronder serotonine en dopamine, beïnvloeden.14 Op basis van dieronderzoek wordt gedacht dat maca een werking heeft op de gemoedstoestand via het verhogen van het gehalte aan neurotransmitters zoals dopamine en noradrenaline, het verlagen van stresshormonen en het verminderen van oxidatieve stress in de hersenen.15
In meerdere kleinschalige klinische studies werd een verhoging van het oestrogeengehalte gevonden en een afname in mentale klachten, stemmingswisselingen, nervositeit en prikkelbaarheid na inname van maca.11-13, 16,17 In één van de studies werd daarbij ook een afname in cortisol en ACTH gevonden.13 ACTH, oftewel adrenocorticotroop hormoon, stimuleert de productie van cortisol. Er wordt gesuggereerd dat er een verband bestaat tussen een slechte mentale toestand en verhoogde cortisol en ACTH spiegels. De resultaten van deze studies zijn veelbelovend, maar er is meer onderzoek naar de werking van maca nodig.
Libido of seksueel verlangen
Tijdens de overgang kan het seksueel verlangen afnemen door hormonale veranderingen en klachten zoals vaginale droogheid. Een kleinschalig systematische review toonde gemengde resultaten aan: één studie vond geen effect, terwijl twee andere studies wel verbeteringen rapporteerden in seksueel verlangen, seksuele opwinding en het ervaren van een orgasme na inname van 3 tot 3,5 gram maca per dag.18 Ook andere kleinschalige studies lieten positieve effecten zien op het seksueel verlangen na minimaal twee maanden gebruik van 2 gram maca per dag.10,12,13 Hoewel de resultaten van deze studies een effect van maca aantoonden, zijn er meer grootschalige studies naar de werking van maca gewenst.
Wat is de veiligheid van maca?
Over het algemeen wordt het gebruik van maca tot 3 gram per dag als veilig beschouwd, al kunnen wel milde bijwerkingen, zoals maag- en darmklachten, prikkelbaarheid en hoofdpijn optreden.3 De gevoeligheid voor maca kan per persoon verschillen en afhankelijk zijn van dosering. Het is daarom raadzaam om te achterhalen welke dosering goed bij jou past en dat je de inname rustig opbouwt.
Overleg met een arts bij gezondheidsproblemen en medicijngebruik, omdat maca interacties kan veroorzaken. Vanwege mogelijke effecten op oestrogeen is maca niet geschikt voor vrouwen met hormoongevoelige aandoeningen. Ook bij een allergie voor kruisbloemige gewassen kan je maca het beste vermijden.
Tot slot
Maca is een krachtige en bijzondere plant dat dankzij zijn brede fytochemische samenstelling voor verschillende doeleinden wordt ingezet, bijvoorbeeld tijdens de overgang. Hoewel het veelbelovende effecten lijkt te hebben bij klachten zoals opvliegers, nachtelijk zweten, stemmingswisselingen en verminderd libido, is het wetenschappelijke bewijs nog te beperkt. Meer grootschalig en kwalitatief onderzoek moet uitwijzen of maca zijn potentie eer aan doet als natuurlijk alternatief bij overgangsklachten.
- Gonzales, G. F. (2012). Ethnobiology and ethnopharmacology of Lepidium meyenii (Maca), a plant from the Peruvian highlands. Evidence‐Based Complementary and Alternative Medicine, 2012(1), 193496.
- Minich, D. M., Ross, K., Frame, J., Fahoum, M., Warner, W., & Meissner, H. O. (2024). Not all maca is created equal: a review of colors, nutrition, phytochemicals, and clinical uses. Nutrients, 16(4), 530.
- Ulloa del Carpio, N., Alvarado-Corella, D., Quiñones-Laveriano, D. M., et al. (2024). Exploring the chemical and pharmacological variability of Lepidium meyenii: a comprehensive review of the effects of maca. Frontiers in Pharmacology, 15, 1360422.
- Grattan Jr, B. J. (2013). Plant sterols as […] nutrients: evidence for their role in breast […]. Nutrients, 5(2), 359-387.
- Cheng, C., Shen, F., Ding, G., et al. (2020). Lepidiline A improves the balance of endogenous sex hormones and increases fecundity by targeting HSD17B1. Molecular Nutrition & Food Research, 64(10), 1900706.
- Zhu, H., Hu, B., Hua, H., et al. (2020). Macamides: a review of structures, isolation, therapeutics and prospects. Food Research International, 138, 109819.
- Chandrasekhar, K., Kapoor, J., & Anishetty, S. (2012). A prospective, randomized double-blind, placebo-controlled study of safety and efficacy of a high-concentration full-spectrum extract of ashwagandha root in reducing stress and anxiety in adults. Indian Journal of Psychological Medicine, 34(3), 255-262.
- Overgang: ik ben in de overgang. Geraadpleegd op 5-09-2025.
- Lee, M. S., Shin, B. C., Yang, E. J., Lim, H. J., & Ernst, E. (2011). Maca (Lepidium meyenii) for treatment of menopausal symptoms: a systematic review. Maturitas, 70(3), 227-233.
- Meissner, H. O., Kapczynski, W., Mscisz, A., & Lutomski, J. (2005). Use of gelatinized maca (Lepidium peruvianum) in early postmenopausal women. International Journal of Biomedical Science: IJBS, 1(1), 33.
- Meissner, H. O., Reich-Bilinska, H., Mscisz, A., & Kedzia, B. (2006). Therapeutic effects of pre-gelatinized maca (lepidium peruvianum chacon) used as a non-hormonal alternative to HRT in perimenopausal women-clinical pilot study. International Journal of Biomedical Science: IJBS, 2(2), 143.
- Meissner, H. O., Mscisz, A., Reich-Bilinska, H., et al. (2006). Hormone-balancing effect of pre-gelatinized organic Maca (Lepidium peruvianum Chacon):(II) physiological and symptomatic responses of early-postmenopausal women to standardized doses of Maca in double blind, randomized, placebo-controlled, multi-centre clinical study. International Journal of Biomedical Science: IJBS, 2(4), 360.
- Meissner, H. O., Mscisz, A., Reich-Bilinska, H., et al. (2006). Hormone-balancing effect of pre-gelatinized organic Maca (Lepidium peruvianum Chacon):(III) Clinical responses of early-postmenopausal women to Maca in double blind, randomized, placebo-controlled, crossover configuration, outpatient study. International Journal of Biomedical Science: IJBS, 2(4), 375.
- Bendis, P. C., Zimmerman, S., Onisiforou, A., Zanos, P., & Georgiou, P. (2024). The impact of estradiol on serotonin, glutamate, and dopamine systems. Frontiers in Neuroscience, 18, 1348551.
- Ai, Z., Cheng, A. F., Yu, Y. T., Yu, L. J., & Jin, W. (2014). Antidepressant-like behavioral, anatomical, and biochemical effects of petroleum ether extract from maca (Lepidium meyenii) in mice exposed to chronic unpredictable mild stress. Journal of Medicinal Food, 17(5), 535-542.
- Brooks, N. A., Wilcox, G., Walker, K. Z., Ashton, J. F., Cox, M. B., & Stojanovska, L. (2008). Beneficial effects of Lepidium meyenii (Maca) on psychological symptoms and measures of sexual dysfunction in postmenopausal women are not related to estrogen or androgen content. Menopause, 15(6), 1157-1162.
- Stojanovska, L., Law, C., Lai, B., et al. (2015). Maca reduces blood pressure and depression, in a pilot study in postmenopausal women. Climacteric, 18(1), 69-78.
- Acar, B. T., & Oter, E. G. (2023). Using maca (lepidium meyenii) to treat sexual dysfunction in menopausal women: a systematic review. Hemşirelik Bilimi Dergisi, 6(3), 215-222.
