Orthomoleculair kennisinstituut
Menu

B12-tekort

In het kort
  • Bij een B12 tekort is er te weinig vitamine B12 in het lichaam aanwezig voor de aanmaak van rode bloedcellen en andere belangrijke processen.
  • Vitamine B12 komt voornamelijk voor in dierlijke producten, waardoor een plantaardig dieet een groter risico op een tekort met zich meebrengt.
  • Naast onvoldoende inname uit voeding, kan een tekort ook veroorzaakt worden door een verlaagde opname door aandoeningen zoals coeliakie en atrofische gastritis.1,2
  • Vitamine B12-tekort kan leiden tot bloedarmoede en neurologische problemen, waarvan de belangrijke symptomen vermoeidheid, geheugenproblemen en tintelingen in handen en voeten zijn.3,4
In het kort

Wat is b12-tekort?

Een vitamine B12-tekort ontstaat wanneer het lichaam niet genoeg vitamine B12 binnenkrijgt of het micronutriënt niet goed kan opnemen. Vitamine B12, ook bekend als cobalamine, is essentieel voor de productie van rode bloedcellen, het functioneren van het zenuwstelsel en de synthese van DNA.

Het lichaam kan een voorraad van vitamine B12 aanleggen in de lever, die bij gezonde individuen voldoende is voor gemiddeld 3-5 jaar.5,6 Deze voorraad kan echter uitgeput raken, bijvoorbeeld door een te lage inname.

Een lage inname komt sneller voor bij vegetariërs en veganisten, aangezien vitamine B12 voornamelijk voorkomt in dierlijke producten zoals vlees, vis, eieren en zuivel. Enkele plantaardige voedingsmiddelen bevatten echter ook vitamine B12, zoals bepaalde soorten nori (zeewier) en gefermenteerde soja-yoghurt. De onderzoeken hierover zijn helaas wel nog inconsistent wat betreft de biologische beschikbaarheid van deze plantaardige bronnen van vitamine B12.7

Daarnaast kunnen problemen met de opname van vitamine B12 zorgen voor tekorten. De maag en dunne darm spelen een cruciale rol bij de opname van vitamine B12. Zo kunnen aandoeningen die deze organen aantasten leiden tot tekorten.8 Verder kan de leverfunctie afnemen naarmate je ouder wordt, wat de beschikbaarheid van vitamine B12 beïnvloedt.9,10

Bij een langdurig B12-tekort kunnen ernstige gezondheidsproblemen ontstaan, waaronder bloedarmoede en neurologische stoornissen. Het is daarom belangrijk om een vitamine B12-tekort tijdig te herkennen en te behandelen om complicaties te voorkomen.

Wat is een lage vitamine B12 waarde?

In Nederland geldt een minimale serum B12 waarde van 148 pmol/L.11 Een B12 tekort laat zich echter niet altijd opsporen in het bloed, omdat het niet altijd representatief is voor een tekort op celniveau. Waarden tussen 148 en 250 pmol/L kunnen daarom gezien worden als grijs gebied, aangezien je binnen deze range ook te maken kan hebben met ontoereikende niveaus. Ook kan het slikken van B12 supplementen de waarde in het bloed verhogen, terwijl de waarden in de cellen nog niet op peil zijn. Hierdoor is een tekort dan niet meer meetbaar in het bloed.

Vitamine B12, foliumzuur en B6

Vitamine B12 speelt een cruciale rol in diverse essentiële processen in het lichaam, maar werkt niet in isolatie. Het is nauw verbonden met andere B-vitamines, met name B6 (pyridoxine) en B11 (foliumzuur). Deze drie vitamines vormen een complex samenspel dat van belang is voor onder andere de methylering en de regulatie van homocysteïne, wat dat precies is lees je hier.

De complexe interactie tussen deze nutriënten kan verschillende uitingen hebben op B12. Zo kan vitamine B6 de absorptie van B12 verhogen, waardoor B6 vaak wordt toegevoegd aan vitamine B12-supplementen. Daarentegen kan foliumzuur juist sommige symptomen van een vitamine B12 tekort maskeren, waardoor het tekort moeilijker te diagnosticeren is. Dit benadrukt het belang van het testen van alledrie de vitamines bij het vermoeden van een tekort.

Wat is b12-tekort?

Symptomen

Symptomen van een B12-tekort lopen uiteen, variëren in ernst en hoeven niet gelijktijdig aanwezig te zijn.12 Het kan jaren duren voordat klachten ontstaan of verergeren. Dit komt doordat het lichaam in staat is om een grote voorraad vitamine B12 in de lever op te slaan, waardoor het tekort zich geleidelijk opbouwt. In de beginfase kunnen de symptomen mild en vaag zijn, wat het moeilijk maakt om het tekort direct te herkennen. Naarmate het tekort aanhoudt, kunnen de symptomen ernstiger en meer uitgesproken worden, wat een aanzienlijke impact kan hebben op de gezondheid en het dagelijks functioneren.

Neurologisch:

  • Stoornis in de gevoelssensatie van ledematen (paresthesie)
  • Zenuwpijn of uitvalsverschijnselen
  • Coördinatie- en evenwichtsproblemen (ataxie)
  • Spraakproblemen (afasie)
  • Reuk en smaakverlies1
  • Verlies van gezichtsvermogen of wazig zien
  • Darmklachten
  • Urine- of fecale incontinentie

Psychisch:

  • Geheugenverlies
  • Concentratieproblemen1
  • Neerslachtigheid
  • Verlies van eetlust
  • Verwardheid
  • Prikkelbaarheid

Bloedarmoede:

  • Vermoeidheid
  • Hoofdpijn
  • Flauwvallen (syncope)
  • Overmatig transpireren
  • Kortademigheid
  • Gemakkelijk blauwe plekken en bloedingen1
  • Duizeligheid
  • Bleke huid

Overig:

Symptomen

Oorzaken

Er zijn allerlei (uiteenlopende) oorzaken voor een vitamine B12-tekort:

  • Onvoldoende inname via voeding: vooral bij vegetariërs en veganisten is dit risico aanwezig, omdat vitamine B12 in dierlijke producten aanwezig is.
  • Malabsorptie: door verschillende oorzaken kunnen er problemen zijn met de opname van vitamine B12 in de maag of darmen, bijvoorbeeld door atrofische gastritis, ziekte van Crohn, coeliakie of bij patiënten die een maagoperatie hebben ondergaan.
  • Pernicieuze anemie: bij deze auto-immuunziekte maakt het lichaam te weinig intrinsieke factor aan, een eiwit dat nodig is voor de opname van vitamine B12.
  • Medicatie: langdurig gebruik van bepaalde medicijnen, zoals metformine (diabetesmedicijn) en protonpompremmers (maagbeschermers), kan de opname van vitamine B12 verminderen.3
  • Verminderde leverfunctie: naarmate men ouder wordt, kan de leverfunctie afnemen, wat de beschikbaarheid van opgeslagen vitamine B12 beïnvloedt.10,11
  • Alcohol misbruik: omdat dit de transportmechanismen van vitamine B12 kan verstoren, waardoor B12 niet bruikbaar is in lichaamscellen.13
Oorzaken

Voedingsadviezen

Door gevarieerd te eten met B12-rijk voedsel, kun je je vitamine B12-gehalte op peil houden. Vegetariërs die regelmatig eieren en zuivelproducten consumeren, halen doorgaans genoeg B12 uit hun voeding. Wanneer dit echter niet het geval is, kan het verstandig zijn om B12-supplementen te overwegen. Dit geldt ook voor veganisten, aangezien het vitamine B12-gehalte in plantaardige voeding vaak ontoereikend is.

We bespreken de voedingsmiddelen die rijk zijn aan vitamine B12, evenals voedingsmiddelen die je beter kunt vermijden om een ​​optimaal B12-gehalte te behouden.

B12 rijke voeding:

  • Vlees (voornamelijk orgaanvlees zoals lever)
  • Vis en schaaldieren
  • Eieren
  • Zuivelproducten (zoals melk, kaas en yoghurt)
  • Verrijkte ontbijtgranen
  • Verrijkte plantaardige melkproducten (bijvoorbeeld sojamelk)

Te vermijden voedingsmiddelen:

  • Overmatig alcoholgebruik
Voedingsadviezen

Opmerkingen

Bij symptomen van een tekort is het belangrijk om een (huis)arts te raadplegen voor een juiste diagnose en behandeling.

Overige adviezen

Naast het eten van B12-rijke voedingsmiddelen, zijn er nog diverse leefstijltips die je kunt toepassen om je vitamine B12-gehalte te optimaliseren:

  • Overweeg suppletie met de natuurlijke vormen van vitamine B12: methylcobalamine, adenosylcobalamine, en hydroxycobalamine. Deze vormen hebben de voorkeur, vanwege hun betere biologische beschikbaarheid en veiligheid. Bij gebruik van de synthetisch vorm (cyanocobalamine) kan namelijk cyanide accumuleren in het lichaam, dit kan schadelijke gevolgen hebben voor de gezondheid.14
  • Consumeer probiotica via voeding of suppletie. Het gebruik van probiotica kan mogelijk de vitamine B12-status verhogen. Dit blijkt uit studies die aantonen dat probiotische behandelingen, met name met Lactobacillus-stammen, een gunstig effect hebben. Dit komt doordat probiotica de overgroei van bacteriën die vitamine B12 consumeren kunnen remmen en gelijktijdig de opname van vitamine B12 in het lichaam bevorderen.15
  • Laat je vitamine B12- en homocysteïnespiegels regelmatig controleren door middel van bloedtesten. Dit is vooral belangrijk voor risicogroepen zoals ouderen, veganisten en mensen met chronische ziekten.
Opmerkingen
Referenties
  1. Niklewicz, A., Smith, A. D., Smith, A., Holzer, A., Klein, A., McCaddon, A., Molloy, A. M., Wolffenbuttel, B. H. R., Nexo, E., McNulty, H., Refsum, H., Gueant, J., Dib, M., Ward, M., Murphy, M., Green, R., Ahmadi, K. R., Hannibal, L., Warren, M. J., & Owen, P. J. (2022). The importance of vitamin B12 for individuals choosing plant-based diets. European Journal of Nutrition, 62(3), 1551–1559.
  2. Woodford, A. M., Chaudhry, R., Conte, G. A., Gupta, V., & Anne, M. (2021). Chronic Atrophic Gastritis Presenting as Hemolytic Anemia due to Severe Vitamin B12 Deficiency. Case Reports in Hematology, 2021, 1–5.
  3. Serin, H. M. (2019). Neurological symptoms of vitamin B12 deficiency: analysis of pediatric patients. Acta Clinica Croatica.
  4. Esposito, G., Dottori, L., Pivetta, G., Ligato, I., Dilaghi, E., & Lahner, E. (2022). Pernicious anemia: the hematological presentation of a multifaceted disorder caused by cobalamin deficiency. Nutrients, 14(8), 1672.
  5. Johnson, L. E. (2022, November 8). Vitamin B12 deficiency. MSD Manual Consumer Version.
  6. Ankar, A., & Kumar, A. (2022, October 22). Vitamin B12 deficiency. StatPearls – NCBI Bookshelf.
  7. Pan, Y., Liu, Y., Guo, H., Jabir, M. S., Liu, X., Cui, W., & Li, D. (2017). Associations between Folate and Vitamin B12 Levels and Inflammatory Bowel Disease: A Meta-Analysis. Nutrients, 9(4), 382.
  8. De Brito, B. M., De Menezes Campos, V., Neves, F. J., Ramos, L. R., & Tomita, L. Y. (2022). Vitamin B12 sources in non-animal foods: a systematic review. Critical Reviews in Food Science and Nutrition, 63(26), 7853–7867.
  9. Kim, I. H., Kisseleva, T., & Brenner, D. A. (2015). Aging and liver disease. Current Opinion in Gastroenterology, 31(3), 184–191.
  10. Wong, C. (2015). Vitamin B12 deficiency in the elderly: is it worth screening? Hong Kong Medical Journal.
  11. Wiersma, T., Koch-Woutersen, H. (2014). NHG-Standpunt Diagnostiek van vitamine-B12-deficiëntie. Huisarts & Wetenschap, 57(9).
  12. Vitamine B12 | Thuisarts.nl. (n.d.).
  13. Pott, J. W. R. (2013). Detection of vitamin B12 deficiency in alcohol abuse. Acta Ophthalmologica, 92(1).
  14. Paul, C., & Brady, D. M. (2017, February 1). Comparative bioavailability and utilization of particular forms of B12 supplements with potential to mitigate B12-related genetic polymorphisms. PubMed Central (PMC).
  15. Wan, Z., Zheng, J., Zhu, Z., Sang, L., Zhu, J., Luo, S., Zhao, Y., Wang, R., Zhang, Y., Hao, K., Chen, L., Du, J., Kan, J., & He, H. (2022). Intermediate role of gut microbiota in vitamin B nutrition and its influences on human health. Frontiers in Nutrition, 9.
Sluiten