Wonden

Wat zijn wonden?

Wonden zijn beschadigingen van de huid of ander lichaamsweefsel, veroorzaakt door bijvoorbeeld een ongeluk, operatie of ziekte. Er zijn verschillende soorten wonden. Vaak worden deze onderverdeeld in open en dichte wonden.

Bij dichte wonden is de huid nog intact. Hieronder vallen onder andere:

• Blauwe plekken en bloeduitstortingen
• Kneuzingen en zwellingen
• Botbreuken en verbrijzelingen

 Bij open wonden is de huid is beschadigd. Hieronder vallen onder andere:

• Schaafwonden
• Scheurwonden
• Steek- of prikwonden
• Snijwonden
• Schotwonden
• Bijtwonden

De ernst van een wond is onder andere afhankelijk van de diepte en grootte van het letsel, maar ook van de hoeveelheid bloedverlies bij de verwonding. Bij een schaafwondje is bijvoorbeeld alleen de buitenste laag van de huid beschadigd waar weinig bloedverlies te zien is. Een diepe steekwond daarentegen treft ook onderliggend weefsel en organen, vaak gepaard met veel bloedverlies. Het genezingsproces van oppervlakkige wonden zal sneller verlopen dan het herstel van diepe verwondingen.

Soms worden wonden bewust toegebracht aan het lichaam, zoals een snijwond bij een operatie of een prikwond bij een vaccinatie. De randen van deze verwondingen zijn gladder dan bij een beschadiging door trauma.

Hoe geneest een wond?

Een schone, steriele wond zal zonder complicaties genezen. Bij het ontstaan van veel wonden vindt er echter een besmetting plaats van een pathogeen, zoals een bacterie. Wanneer deze pathogenen zich vermeerderen kan er een infectie ontstaan. De wondgenezing kan opgedeeld worden in vier fasen:

1. Hemostase

Direct na de verwonding begint de hemostase, oftewel de bloedstolling. Om de bloeding te stoppen trekken de bloedvaten samen. Door het vernauwen van de vaten klonteren de bloedplaatjes aan elkaar. Tegelijkertijd produceert het lichaam fibrine, een eiwit die een net van draden vormt op de plek van het letsel. De bloedplaatjes en bloedcellen blijven hieraan plakken en vormen zo een korst.

2. Inflammatie

Na de bloedstolling vindt er inflammatie plaats, oftewel ontsteking. Het doel van dit ontstekingsproces is om de bacteriën op te ruimen en de wond schoon te maken. De bloedvaten verwijden zich weer waardoor water, eiwitten en elektrolyten binnenstromen. De toegenomen hoeveelheid vloeistof is nodig voor een verbeterd transport van de stoffen die nodig zijn voor het herstel van de wond en voor de afvoer van pathogenen. Het gevolg is echter een zwelling die warm en pijnlijk kan aanvoelen.

3. Proliferatie

In de proliferatie- of regeneratiefase worden cellen aangemaakt die helpen bij het herstelproces van het weefsel. Er worden onder andere nieuwe bloedvaatjes en collageen gevormd. Het nieuwe weefsel heeft een rode kleur en is nog ruw.

4. Rijping

In de laatste fase van rijping of hermodellering wordt er nog meer collageen aangemaakt om een stabiel littekenweefsel te vormen. Cellen die nodig waren voor het herstelproces worden verwijderd. Het nieuwe bindweefsel moet ervoor zorgen dat de wond niet opnieuw opengaat.

Essentieel in het proces van wondgenezing is het exsudaat, het wondvocht dat ontstaat in de inflammatiefase. Dit vocht bestaat onder andere uit water, eiwitten, elektrolyten, voedingsstoffen, ontstekingsfactoren, groeifactoren en afvalstoffen. Het exsudaat voorkomt dat de wond uitdroogt en dat de voedingsstoffen betrokken bij wondheling voorhanden zijn.

Chronische wonden

De meeste (acute) wonden genezen binnen 2 tot 4 weken. Open wonden die niet genezen noemen we ook wel chronische wonden. Het helingsproces bij deze beschadigingen is vertraagd of verstoord door onderliggend lijden, zoals een verstoorde doorbloeding, diabetes, kanker en immobiliteit. Voorbeelden van chronische wonden zijn doorligwonden, beenzweren en een diabetische voet.

Opmerkingen

Om de genezing van een wond te versnellen is het van belang om te zorgen dat er geen ontsteking ontstaat. Gesloten wonden hoeven meestal niet gereinigd te worden. Een open wond verzorgen begint met het schoonmaken met wat water. Een wond ontsmetten met andere middelen is niet altijd nodig.

Soms is het nodig om dood weefsel te verwijderen voordat het genezingsproces plaatsvindt. Bij een droge wond is het belangrijk om het wondbed vochtig te houden. Wanneer er sprake is van wondvocht of bloed kan er een verband aangebracht worden.