Resveratrol bij corona: in ieder geval veilig.

Met één dreun sloeg Peter van der Voort resveratrol uit de anonimiteit. Het hoofd van de IC van het UMCG stelt in de 1 Mei uitzending van Jinek namelijk dat de stof bekend van rode wijn een gang naar de IC kan voorkomen.

De intensivist wijdt het verbeterde ziekteverloop aan het effect dat resveratrol zou hebben op een stof genaamd leptine. Dit hormoon heeft een verhoogde status bij mensen met overgewicht, een kwaal die we al langer aan een heftiger coronaverloop linken. Verhoogde leptine niveaus zouden namelijk zorgen voor benauwdheid en een grotere kans op besmetting door corona7,8.

Desalniettemin kwam de stelligheid die de Groninger tentoonspreidde bij de blonde schone hem op felle kritiek van zijn collega’s te staan. Zo riep Renger Witkamp, hoogleraar Voeding en Farmacologie van Wageningen Universiteit, op tot voorzichtigheid. Het effect van resveratrol zou nog lang niet bewezen zijn:

,,Mensen met veel vetweefsel hebben vaak hoge leptine concentraties in hun bloed. Leptine heeft veel functies, of het iets met corona doet of met de symptomen is volgens mij nog niet goed uitgezocht. Dikkere mensen zijn wel meer ziek, maar komt dit wel door leptine?”

Een worsteling binnen de wetenschap. Maar achter wie moeten we ons nu scharen? Is de kritiek van hoogleraar Witkamp overtrokken? Of het optimisme van Van der Voort misplaatst? We zochten het uit.

In het kort:

  • Resveratrol heeft antioxiderende, antitumorale, antivirale en vrije radicalen afvangende eigenschappen.
  • Er bestaan al veel onderzoeken die het effect van de antioxidant ten opzichte van andere COVID virussen behandelen.
  • De polyfenol zorgt voor een verlaagde status van het hormoon leptine. Dit vermindert mogelijk longembolieën en kans op vatbaarheid corona.
  • We weten ook dat longembolieën de voornaamste en meest dodelijke complicaties zijn bij corona patiënten. Resveratrol zou dus het ziekteverloop van corona kunnen beïnvloeden.

Resveratrol heeft al langer onderbouwde toepassingen

Laten we voorop stellen dat het pre-corona onderzoek naar resveratrol alom aanwezig is. Zo bezit de natuurlijke polyfenolverbinding die overvloedig voorkomt in druiven, rode wijn, moerbeien en pinda's, antioxiderende, antitumorale, antivirale en vrije radicalen afvangende eigenschappen6.Het door corona gehypte nutriënt behoort tot de zogenoemde fytoalexine-familie van fytochemicaliën. Dit zijn antimicrobiële-achtige verbindingen die planten produceren als reactie op schimmelinfecties of fysiologische stress3. Met dit biologische bestaansrecht moduleert de antioxidant de ontstekingsreactie veroorzaakt door vrije radicalen en kan het infecties voorkomen1,3.

Een antiviraal middel

Deze biochemische eigenschappen resulteren in antivirale eigenschappen voor een breed scala aan pathogenen10. Zo bleek de polyfenol het mortaliteitscijfer significant te verkleinen voor eenden die geïnfecteerd waren met het eend-enteritisvirus11. Zhao et al. ontdekte vergelijkbare resultaten voor een herpesvirus bij varkens dat -net als COVID-19- een fatale longontsteking veroorzaakt. Biggen die led

en aan het zogenoemde pseudorabievirus en resveratrol kregen, hadden significant lagere virale lasten en overleden minder vaak dan de varkens in de onbehandelde controlegroep9. En biggen waren vaker onderwerp van onderzoek. Het gedurende 21 dagen toedienen van resveratrol resulteerde voor de roze zoogdieren in minder heftige diarree veroorzaakt door het rotavirus4.

En ook voor ons homo sapiens blijkt de wonderstof in rode wijn al langer ziektesymptomen te verminderen. Een via neusspray toegediend mengsel van resveratrol en carboxymethyl-bèta-glucaan zorgde namelijk voor verminderde symptomen van verkoudheid bij zuigelingen2.

Pre-corona onderzoek naar andere COVID virussen

Wanneer we de literaire balans opmaken doen we een ontdekking die menig wenkbrauw doet fronsen. Er bestaan namelijk al onderzoeken die het effect van resveratrol ten opzichte van COVID virussen behandelen.

Zo toonde Lin et al. in 2017 al aan dat resveratrol de virale replicatie van het direct aan Corona verwante virus MERS-COVID in de cellen significant remde. Dit resulteerde in minder heftige ademhalingsklachten bij de groep die resveratrol toegediend kreeg in verhouding tot de onbehandelde controlegroep5.

Zelfs zonder het recente onderzoek van Van der Voort lijkt de hypothese dat er causaliteit bestaat tussen resveratrol en corona dus verre van een uit de lucht gegrepen hypothese. De eerlijkheid gebiedt wel te vermelden dat de pre-corona literatuur die resveratrol in relatie tot COVID virussen behandelen niet zijn uitgevoerd op mensen. De bewering dat de radicalenvanger effect heeft op COVID virussen is dus vooralsnog een foutieve.

Desondanks bestaat er inmiddels wel algemene wetenschappelijke consensus dat resveratrol een sterk antiviraal middel is. En dat mochten we al concluderen voordat Van de Voort beweerde dat resveratrol wellicht een positief effect zou hebben op het verloop van corona.

Meer buikvet is meer kans op besmetting

Maar wat mogen we dan wel precies concluderen naar aanleiding van het onderzoek van Van der Voort? De studie draaide in beginsel om de stof leptine; een hormoon dat in verhoogde hoeveelheid aanwezig is in het buikvet van mensen met overgewicht. Nu hebben ten minste 90 procent van de mensen met corona op de IC overgewicht.

Bovendien weten we dat bij een besmetting van welk virus dan ook, de pathogenen via de zogenoemde ACE2 receptor het lichaam binnendringen. En warempel; deze receptor vinden we in hoge mate terug in het vetweefsel7,8. Meer vetweefsel betekent dus automatisch meer ACE2 receptoren. De hypothese dat meer vetweefsel leidt tot een grotere kans op aanhaking van een pathogeen op de ACE2 receptor, ofwel grotere kans op besmetting, lijkt dus gefundeerd.

Een goed resveratrol product voldoet aan:

Resveratrol en longembolieën

De term longembolie zal geen vreemde term zijn mocht je het coronanieuws enigszins gevolgd hebben de afgelopen maanden. Het is de voornaamste complicatie van het coronavirus, die zelfs fatale gevolgen kan hebben.

Een longembolie is niets meer of minder dan een verstopt bloedvat in de longen en bij meerdere van deze verstopte bloedvaten ervaar je ademhalingsproblemen. Nu lijkt leptine ook bij dit coronasymptoom een rol te spelen. Verhoging van het hormoon in het bloed geeft namelijk een signaal aan de bloedplaatjes dat ze moeten gaan samenklonteren, wat kan resulteren in een verstopping van het bloedvat, een zogenoemde embolie7,8.

Resveratrol heeft positief effect op coronaverloop; een logische aanname?

Oké, even in het kort dan. Meer lichaamsvet betekent meer leptine. Meer leptine resulteert in meer receptoren die een virus kunnen opvangen en door het lichaam verspreiden. Daarnaast zorgt een verhoogde leptinestatus voor een grotere kans op bloedstollingen, die op hun beurt resulteren in embolieën wanneer het bloedvat daadwerkelijk verstopt raakt7,8. We weten ook dat longembolieën de voornaamste en meest dodelijke complicaties zijn bij corona patiënten. Je hoeft absoluut niet gestudeerd te hebben om het mogelijke verband te zien tussen een middel dat de leptinestatus terugdringt en een minder ernstig verloop van COVID-19. Oh, en dat resveratrol zo’n middel is weten we toevallig al decennia.

Voorzichtig zijn of direct toepassen

Nu valt in niet-pandemische tijden best wat te zeggen voor de voorgestelde voorzichtigheid van hoogleraar Witkamp. Wetenschap is immers een proces van jarenlang onderzoek, waarbij we pas over consensus spreken wanneer tientallen onderzoeken dezelfde richting op wijzen. De afgelopen jaren zijn er echter al een hoop studies gedaan naar het effect van resveratrol, ook in relatie tot COVID-19 verwante ziekten. Consensus bestaat er dus al over een aantal toepassingen van de antioxidant. Bovendien blijkt uit verschillende onderzoeken dat resveratrol voor de mens volledig veilig is om te gebruiken. Waar is dan eigenlijk de oproep tot voorzichtigheid van hoogleraar Witkamp op gebaseerd?

Overigens reageerde Van der Voort ad rem op de oproep van Witkamp: ,,Ik wil ook helemaal geen valse hoop wekken. Dat doe je als je verwachtingen schept over iets waarvan je al zeker weet dat het niet werkt. Dit middel kán misschien wat doen. En dan is het goed om het publiek bij te praten over de stand van zaken van je onderzoek.” De Groningse intensivist is het dan ook deels eens met de hoogleraar ,,Als medische wetenschap zijn wij doorgaans vrij terughoudend, we volgen onderzoekstrajecten die meerdere jaren beslaan. Maar die tijd is er nu niet. Daarom is deze openheid ook meer een oproep aan andere wetenschappers: help mee, denk mee!”

Van der Voort probeert dus eigenlijk het onderzoek naar resveratrol en corona een turbo onder te schroeven, met in het achterhoofd dat die oproep misschien wel duizenden mensenlevens kan redden. Een nobel streven toch? Wij zijn kamp Van der Voort.

Referenties:

  1. Abba Y, Hassim H, Hamzah H, Noordin MM. Antiviral activity of resveratrol against human and animal viruses. Adv Virol 2015;184241.doi:10.1155/2015/184241.
  2. Baldassarre ME, Di Mauro A, Labellarte G, et al. Resveratrol plus carboxymethyl-betaglucan in infants with common cold: a randomized double blind trial. Heliyon 2020;e03814.doi.org/10.1016/j.heliyon.2020.e03814.
  3. Campagna M, Rivas C. Antiviral activity of resveratrol. Biochem Soc Trans 2010;38:50-3.
  4. Cui Q, Fu Q, Zhao X, et al. Protective effects and immunomodulation on piglets infected with rotavirus following resveratrol supplementation. PLoS One 2018;13:e0192692.doi:10.1371/journal.pone.0192692.
  5. Lin SC, Ho CT, Chuo WH, et al. Effective inhibition of MERS-CoV infection by resveratrol. BMC Infect Dis 2017;17:144-54.
  6. Marinella MA. A summary of selected phytonutrient dense foods: is there data? Metronomic Phytonutrition: How Daily, Regular Intake of Plant-Based Foods May Decrease Cancer Risk. Anchorage, AK: Beacon Publishing and Design, 2017:120.
  7. van der Voort, P. H., Moser, J., Zandstra, D. F., Kobold, A. C. M., Knoester, M., Calkhoven, C. F., ... & van Meurs, M. (2020). Leptin levels in SARS-CoV-2 infection related respiratory failure: A cross-sectional study and a pathophysiological framework on the role of fat tissue. Heliyon, e04696.
  8. van der Voort, P., Moser, J., Zandstra, D. F., Kobold, A. C. M., Knoester, M., Calkhoven, C. F., ... & van Meurs, M. (2020). A clinical and biological framework on the role of visceral fat tissue and leptin in SARS-CoV-2 infection related respiratory failure. medRxiv.
  9. Zhao X, Cui Q, Fu Q, et al. Antiviral properties of resveratrol against pseudorabies virus are associated with the inhibition of IkB kinase activation. Sci Rep 2017;7:8772.
  10. Zhao X, Tong W, Song X, et al. Antiviral effect of resveratrol in piglets infected with virulent pseudorabies virus. Viruses 2018;10:457-67.
  11. Zhao X, Xu J, Song X, et al. Antiviral effect of resveratrol in ducklings infected with virulent duck enteritis virus. Antiviral Res 2016;130:93-100.

Extra:

      Johnson, J. J., Nihal, M., Siddiqui, I. A., Scarlett, C. O., Bailey, H. H., Mukhtar, H., & Ahmad, N
      (2011). Enhancing the bioavailability of resveratrol by combining it with piperine. Molecular
      nutrition & food research, 55(8), 1169-1176