Chelidonium majus (Stinkende gouwe)

Synoniem: 
Stinkende gouwe
Bai Qu Cai,
Celandine
Celidonia Mayor
Chelidonii Herba
Grande Chélidoine
Grande Éclaire
Herbe à Verrues
Parties Aériennes de la Grande Chélidoine
Racine de Chélidoine
Rhizome de Chélidoine
Schollkraut
Tetterwort
Verruguera

Wetenschappelijke naam

Chelidonium majus.
Family: Papaveraceae.

Inleiding

De Nederlandse naam voor Chelidonium majus is stinkende gouwe. Dit komt omdat de gele melksap niet erg fris ruikt. Traditionieel werd het melksap van de steel gebruikt bij de behandeling van wratten. De plant komt in Nederland veel voor.

Gebruik

Chelidonium majus (stinkende gouwe) wordt gebruikt om te detoxifiëren, bij dyspepsie, gastroenteritis, geïrriteerde darmsyndroom, obstipatie, verminderde eetlust, maagkanker, darmpoliepen,lever en galblaasproblemen. Chelidonium wordt ook ingezet bij dysmenorrhea, verkoudheid, pijn, borstpijn, keelontsteking, oedeem, arteriosclerose, hoge bloeddruk, astma en osteoartritis. Lokaal aangebracht wordt de plant gebruikt bij wratten, papilomes, jeuk, eczeem, scabies, kiespijn, en het verdoven bij het trekken van een kies. Op de wortel wordt ook wel gekauwd om kiespijn te verlichten.

Volksgeneeskunde

De Chelidonium majus (Stinkende gouwe) wordt van oudsher uitwendig toegepast op de behandeling van wratten, likdoorns en eelt. Hiervoor werd het sap gebruikt met de geeloranje kleur. Uit later onderzoek blijkt deze inderdaad een remmend effect te hebben op de normale celdeling. Deze giftige sap heeft een sterke geur en bittere smaak en kan de huid en slijmvliezen irriteren bij uitwendig gebruik. De plant bezit een goede reputatie bij de behandeling van gal- en leverklachten. In de Chinese geneeskunde wordt de plant gebruikt in combinatie met andere kruiden om pijn te stillen, en ontstekingen te verminderen. Met weer andere combinaties ook om hoest te verminderen bij kinkhoest of bronchitis. Mensen die goed reageren op deze plant lijken iets te hebben met de kleur geel, De gelaatskleur, de sclera, de donkere urine, de huidskleur of het tongbeslag is vaak gelig. In de Chinese geneeskunde hecht men hier veel waarde aan. Ook het type mens, die woede inhouden (hun gal niet spugen) blijken goed te reageren op het gebruik van Chelidonium majus.

Werkzame bestanddelen

De werkzame bestanddelen zijn alkaloïden aan chelidonzuur gebonden als berberine, chelidonine, chelamine, chelerythine, fumarine, stylopine en sanguisorbine; etherische oliën (0.01%), saponinen, carotenoïden, chelidoniumzuur, nicotinezuur en choline.

Werkingsmechanisme

De gebruikte delen van de Chelidonium majus zijn de delen tijdens de bloei boven de grond en daarna gedroogd en voor een minder deel de wortels en de wortelstok. De delen boven de grond bevatten de benzophenanthridine alkaloide chelidonine(tot 1, 4% droog gewicht), berberine en coptisine. Dit zijn de meest werkzame delen van de plant. Chelerythrine en sanguinarine (pseudochelerythine) zijn de belangrijke alkaloïden van de wortels (1).

De werkzame alkaloïden (alle alkaloïden zijn actief tegen grampositieve bacteriën) uit de Chelidonium majus zijn:

• sanguinarine: voornamelijk een pijnstillende werking;
• chelidonine: vooral ontstekingsremmende, sederende, verdovende en krampwerende werking;
• chelerithrine: prikkelt slijmvliezen, misselijkheid, braken;
• chelidoxanthine en berberine: cholagoga.

Voorlopig onderzoek toont aan dat de Chelidonium majus extracten een actieve werking hebben tegen virussen zoals het adenovirus, herpes virus en polio virus. Alkoloïden in de Chelidonium majus schijnen de virale reverse transcriptase te remmen. Zij schijnen ook een remmende activiteit te bezitten op cel groei via de remming van apoptosis van kankercellen. Ander onderzoek laat een stimulerend effect zien op de immuorespons tegen kankercellen door de werkzame stoffen chelidonine, sanguinarine en chelerythrine van uveal melanomen, een bijzonder moeilijk te behandelen vorm van kanker (1, 2). Andere werkzame stoffen van de chelidonium majus schijnen antibacteriële en anti-schimmel effecten te bezitten (1, 2). Sanguinarine hebben anti-inflammatoir effecten.

Een ethanolisch extract van de Cheladonium majus bevordert de galvorming en galafscheiding en vermindert spasmen van het spijsverteringsstelsel (1, 3). Daarnaast stimuleren zij de diurese op milde wijze. Van chelidonine is bekend dat het de celdeling kan beïnvloeden (remmen). Chelidonium majus is een plant welke wetenschappers momenteel uitvoerig onderzoeken op werkzame bestanddelen. De literatuur beschrijft als indicaties lever- en galaandoeningen, spasmen van maagdarmstelsel, spasmen van de bronchiën, icterus, cholecystopathie en cholelithiasis.

Een speciaal derivaat van de Cheladonium majus welke intraveneus werd toegediend bij een kanker behandeling, schijnt ook effecten te hebben op het centraal zenuwstelsel. Voorlopig onderzoek suggereert dat het de dopamine activiteit stimuleert en de serotonine afremt en een algemeen pijnstillend effect teweegbrengt (1). In elk geval is het werkingsmechanisme hiervan niet vastgesteld en verder onderzoek is nog nodig (4). Uit het voorlopig onderzoek wordt getoond dat chelidonine cytotoxisch is voor zowel normale als kwaadaardige tumor cellen (5).

Indicaties

Dyspepsie

Een combinatie van Chelidonium majus met Mariadistel is effectief bij dyspepsi (6, 7). Uit onderzoek is gebleken dat het gebruik van drie maal daags een dosering gedurende een periode van 4 weken significant de hoeveelheid zuuroprispingen, maagpijn, kramp, verkoudheid en oprispingen doet verminderen in vergelijking tot een placebo (8).

Kanker

Voorlopig klinisch onderzoek toont aan dat met een specifiek derivaat van de chelidonium majus intraveneus toegediend helpt om de overlevingskansen te vergroten bij sommige patiënten met blaas-, pancreas-, long- en borstkanker. Verder onderzoek is nog wel nodig (4, 9, 10, 11, 12, 13). De hoge dosis die nodig is om tumoren te laten slinken is soms te toxisch bij kanker patiënten (5). Enig bewijs is geleverd dat het nemen van chelidonium majus twee maal daags 30 ml gedurende twee weken een anti-tumor effect heeft bij patiënten met slokdarmkanker. Elke dosis had een equivalent van 30 gram van de ruwe kruiden (14). Meer onderzoek is nodig voor het gebruik van chelidonium majus.

Veiligheid

Chelidonium majus is bijzonder effectief. Meestal betekent dit dat de werking ervan bij hoge doseringen soms bij bepaalde aandoeningen gecontra-indiceerd is, zoals bij een opgezette lever, hepatitis of bij een afsluiting van de galwegen of bij galstenen (15, 16, 17). Er is onvoldoende informatie en onderzoek beschikbaar met betrekking tot zwangere, lactatieperiode en kinderen. Zij worden daarom geadviseerd Chelidonium majus niet te gebruiken.

Bijwerkingen

De plant mag men niet zo vers innemen of thee van drinken. Bij huidcontact kan de plant een bijtende werking hebben. Voor inwendig gebruik kan men het extract (op 1:10) het beste tot zijn recht laten komen als het wordt gecombineerd met Mariadistel, Cyanara of Curcuma.

Interacties met kruiden

Chelidonium moet niet gecombineerd worden met planten met een hoog gehalte aan looistof, want looistoffen en alkaloïden heffen elkaar in werking op. Goede combinaties zijn Curcuma longa of Silybum marianum (Mariadistel).

Gebruik

In combinatie met andere kruiden zoals Mariadistel in een extract 1:5 is de dosering 1 x daags 10 druppels.

Referenties: 
  1. Colombo ML, Bosisio E. Pharmacological activities of Chelidonium majus L. (Papaveraceae). Pharmacol Res 1996;33:127-34
  2. Kemeny-Beke A, Aradi J, Damjanovich J, et al. Apoptotic response of uveal melanoma cells upon treatment with chelidonine, sanguinarine and chelerythrine. Cancer Lett 2006;237:67-75
  3. Storr M, Sibaev A, Weiser D, et al. Herbal extracts modulate the amplitude and frequency of slow waves in circular smooth muscle of mouse small intestine. Digestion 2004;70:257-64
  4. Ernst E, Schmidt K. Ukrain - a new cancer cure? A systematic review of randomised clinical trials. BMC Cancer 2005;5:69
  5. Panzer A, Joubert AM, Bianchi PC, Seegers JC. The antimitotic effects of Ukrain, a Chelidonium majus alkaloid derivative, are reversible in vitro. Cancer Lett 2000;150:85-92
  6. Holtmann G, Madisch A, Juergen H, et al. A double-blind, randomized, placebo-controlled trial on the effects of an herbal preparation in patients with functional dyspepsia [Abstract]. Ann Mtg Digestive Disease Week 1999 May
  7. Madisch A, Holtmann G, Mayr G, et al. Treatment of functional dyspepsia with a herbal preparation. A double-blind, randomized, placebo-controlled, multicenter trial. Digestion 2004;69:45-52.
  8. Melzer J, Rosch W, Reichling J, et al. Meta-analysis: phytotherapy of functional dyspepsia with the herbal drug preparation STW 5 (Iberogast). Aliment Pharmacol Ther 2004;20:1279-87
  9. Gansauge, F., Ramadani, M., Pressmar, J., Gansauge, S., Muehling, B., Stecker, K., Cammerer, G., Leder, G., and Beger, H. G. NSC-631570 (Ukrain) in the palliative treatment of pancreatic cancer. Results of a phase II trial. Langenbecks Arch.Surg. 2002;386(8):570-574.
  10. Nowicky, J. W., Manolakis, G., Meijer, D., Vatanasapt, V., and Brzosko, W. J. Ukrain both as an anti cancer and immunoregulatory agent. Drugs Exp.Clin Res 1992;18 Suppl:51-54. 
  11. Staniszewski, A., Slesak, B., Kolodziej, J., Harlozinska-Szmyrka, A., and Nowicky, J. W. Lymphocyte subsets in patients with lung cancer treated with thiophosphoric acid alkaloid derivatives from Chelidonium majus L. (Ukrain). Drugs Exp.Clin Res 1992;18 Suppl:63-67
  12. Nowicky, J. W., Staniszewski, A., Zbroja-Sontag, W., Slesak, B., Nowicky, W., and Hiesmayr, W. Evaluation of thiophosphoric acid alkaloid derivatives from Chelidonium majus L. ("Ukrain") as an immunostimulant in patients with various carcinomas. Drugs Exp.Clin Res 1991;17(2):139-143. 
  13. Gansauge, F., Ramadani, M., Schwarz, M., Beger, H. G., Lotspeich, E., and Poch, B. The clinical efficacy of adjuvant systemic chemotherapy with gemcitabine and NSC-631570 in advanced pancreatic cancer. Hepatogastroenterology 2007;54(75):917-920
  14. Xian, M. S., Hayashi, K., Lu, J. P., and Awai, M. Efficacy of traditional Chinese herbs on squamous cell carcinoma of the esophagus: histopathologic analysis of 240 cases. Acta Med.Okayama 1989;43(6):345-351. 
  15. Benninger J, Schneider HT, Schuppan D, et al. Acute hepatitis induced by greater celandine (Chelidonium majus). Gastroenterology 1999;117:1234-7
  16. Stickel F, Poschl G, Seitz HK, et al. Acute hepatitis induced by Greater Celandine (Chelidonium majus). Scand J Gastroenterol 2003;38:565-8
  17. Moro PA, Cassetti F, Giugliano G, et al. Hepatitis from greater celandine (Chelidonium majus L.): Review of literature and report of a new case. J Ethnopharmacol 2009;124:328-32. 

Gerelateerde aandoeningen

Aandoening Dagdosering*
Levercirrose 1 x daags 10 druppels