SAMe

Wetenschappelijke naam

S-Adenosyl-L-methionine.

Toepassing

SAMe wordt oraal gebruikt voor depressie, angst, hartziekte, fibromyalgie, buikpijn, osteoartritis, slijmbeursontsteking, peesontsteking, chronische lage rugpijn, dementie, ziekte van Alzheimer, anti-aging, het Chronisch Vermoeidheidssyndroom (CVS), voor het verbeteren van intellectuele prestaties, leverziekte en de ziekte van Parkinson. Er zijn nog andere toepassingen zoals bij het Pre Menstrueel Syndroom, ADHD, MS, ziekte aan het centrale zenuwstelsel, toevallen, migraine, hoofdpijn, lood vergiftiging en voor de bilirubine stofwisseling (1, 2, 3).

SAMe wordt ook intraveneus toegepast bij het behandelen van depressie, osteoartritis, aids gerelateerde myelopatie, fibromyalgie en leverziekten. Intramusculaire toepassingen zijn fibromyalgie, depressie en de ziekte van Alzheimer.

Veiligheid

Bij goed gebruik van zowel oraal, intraveneus of intramusculair is SAMe veilig. Er is geen toxiciteit gemeld in de diverse klinische studies waar meer dan 22.000 patiënten in totaal gedurende een paar dagen tot 2 jaar bij betrokken waren (4, 5, 11, 12, 13, 14, 15, 16, 17, 18, 19, 20).

Ook het gebruik bij kinderen is veilig gebleken (6, 7, 21, 22, 23, 24, 25, 100).

Gebruik tijdens de zwangerschap is mogelijk veilig. In een onderzoek tijdens de derde trimester van de zwangerschap werd SAMe intraveneus toegediend gedurende 14 tot 20 dagen bij intrahepatisch cholestasis. Geen effecten had dit bij de foetus (15, 16, 26). Meer onderzoek is nodig om de veiligheid te garanderen. Er zijn geen onderzoeken gedaan gedurende de lactatieperiode.

Werkingsmechanisme

S Adenosylmethione (SAMe) is een lichaamseigen natuurlijk molecuul dat wordt verdeeld naar alle lichaamsvloeistoffen en weesels (16). De concentraties zijn het grootst in de kinderjaren en wordt minder naarmate wij ouder worden (77). SAMe speelt een essentiele rol in meer dan 100 biochemische reacties met betrekking tot enzymatische transmethylatie. Het draagt bij tot de synthese, activatie en stofwisseling van hormonen, neurotransmitters, vetzuren en eiwitten (16, 17, 78). SAMe wordt endogeen gemaakt uit homocysteïne en 5 MTHF (5-methyltetrahydrofolaat) (20). Zijn synthese is nauw verwant met vitamine B12 en het folaat metabolisme (16). Tekorten van deze vitaminen kunnen resulteren in lagere SAMe concentraties in het centraal zenuwstelsel (16). Het exacte mechanisme als anti-depressiva is nog niet geheel bekend.maar SAMe wordt geassocieerd met een verhoging van het serotonine turnover en verhoging van de dopamine en norepinefrine niveau’s (17, 20, 32, 78).

Lage SAMe niveau’s in het cerebrale vloeistof (CSF) zijn gemeten bij zwaar depressieve patiënten. Deze lage niveaus worden verhoogd na inname van SAMe (79). SAMe suppletie zal mogelijk ook werken bij verandering van het cellulair membraam vloeistof en kan de signaalfunctie tussen de membranen vergemakkelijken en de effectiviteit van de receptor verbeteren (32, 78).

SAMe is nuttig gebleken bij osteoartritis voor het verminderen van pijn en ontsteking. Na het gebruik van 400 mg per dag gedurende 7 dagen verhoogden de SAMe niveaus in het synoviale vocht met een drie tot viervoudige hoeveelheid (78). SAMe stimuleert ook het gewrichtskraakbeen zowel de groei als het herstel, met name chondrocyten preteoglycanen synthese en proliferatie (14, 78). SAMe beschermt tegen cytokine remmende celschade door het antagonistiseren van de activiteit van TNF-alfa en synoviaal cell proliferatie en fibronectin mRNA expressie (SAMe might also protect against cytokine-induced cell damage by antagonizing the activity of tumor necrosis factor-alpha (TNF-alpha) on synovial cell proliferation and fibronectin mRNA expression (78).

Bij leverziekten blijkt een tekort te zijn van SAMe. Mensen met acute en chronische leverziekten hebben het onvermogen om voldoende SAMe te maken van methionine, mogelijk ten gevolge van de lage activiteit van methionine transferase (MAP), het enzym dat methionine omzet naar SAMe. Dit kan leiden tot een tekort aan cysteïne en choline. Het kan tevens leiden tot een tekort aan Glutathion welke een belangrijke rol speelt bij detoxificatie en anti-oxidant reacties. Dit verklaart de positieve werking van SAMe bij leveraandoeningen (15, 81, 82, 83). SAMe suppletie verhoogt ook de synthese van Glutathion (19). SAMe herstelt de niveaus van glutathion, vermindert inflammatie en verhoogt de methylatie van DNA (80).

Bij AIDS gerelateerde myelopathy is het gehalte aan SAMe verlaagt. Verbetering ontstaat door toediening van SAMe (55, 56, 57).

SAMe wordt gemetaboliseerd tot S-adenosylhomocysteïne, welke gemetaboliseerd kan worden naar homocysteïne (17). Homocysteïne wordt geremethyleerd naar fommethionine welke SAMe doet vormen, of omgezet kan worden via transsulfatie naar het anti-oxidant glutathion (17). Deze reacties hebben folaat nodig en methylcobalamine (B12) en vitamine B6 (16). Er is enige bezorgdheid dat het nemen van SAMe mogelijk de homocysteïne niveaus enigszins zou kunnen laten stijgen. Echter in een studie gedurende 4 weken met toediening van SAMe in een dosis van maar liefst 1600 mg per dag was er geen verhoging in het homocysteïne gehalte gemeten (18). Ook in een andere studie met een inname van SAMe 1200 mg dagelijks gedurende twee jaar werd er ook geen verhoging gezien (84).

Lagere niveau’s van SAMe wordt in verband gebracht met ziekte van de hart- en vaat ziekten (85). Toediening van SAMe aan gezonde mensen laat positieve resultaten zien op het effect van 5 Methyltetrahydrofolaat, welke een sleutelrol speelt in het homocysteïne metabolisme. SAMe suppletie wordt dus eigenlijk gezien als juist een remedie om gestegen homocysteïne niveaus naar beneden te krijgen (87). Sommige onderzoeken suggereren dat een adequate hoeveelheid intracellulair SAMe de remethylatie en transsulfatie van homocysteïne bevordert (86).

In dierproeven kan SAMe de symptomen van de ziekte van Parkinson mogelijk verminderen. Dit effect kan te maken hebben met het vermogen van SAMe om methylgroepen af te staan aan L-Dopa. L-Dopa kan de concentratie van SAMe verminderen, waaruit de depressie van de meeste Parkinson patiënten verklaart kan worden (88).

Indicaties

Depressie

Het nemen van SAMe verbetert significant de symptomen bij zware depressie. Verschillende studies laten zien dat het nemen van SAMe effectiever is dan een placebo en net zo effectief als tricyclische antidepressiva in onderzoeken tot 42 dagen (11, 16, 20, 27, 28, 29, 30, 31, 32, 33, 34, 35, 36, 37, 58, 93, 99). Echter enkele onderzoeken hiervan waren beperkt in het aantal patiënten en hadden een korte behandelperiode (11, 33, 72).

Een eerdere studie bij patiënten met zware depressies die niet goed reageerden op conventionele anti-depressiva, reageerden ook niet voldoende bij een behandeling met SAMe met een dosis van 1600 mg per dag (8, 9, 38). Echter een hoog kwalitief opgezet onderzoek met SAMe suppletie met een dosering van 400 tot 800 mg, 2 x daags, in vergelijking tot een conventionele behandeling, een significante remissie laat zien van 14% na 6 weken (20). Het intraveneus toedienen van SAMe, in een korte periode, verbeterde de symptomen bij ernstige depressie. Het is beter dan een placebo en net zo effectief als intraveneuze of orale tricyclische antidepressiva behandelingen (11, 16, 27, 34, 72, 96, 97). In sommige onderzoeken had SAMe al effect binnen 1 tot 2 weken vanbehandeling (96). Dit voordeel is waarschijnlijk het gevolg van de parenterale toedieningsweg (72). Ook een combinatie van SAMe met een anti-depressiva om de anti-depressieve actie te bespoedigen was een succes (91). Klinische studies suggereren dat bij een goed gebruik van de combinatie SAMe (Gnosis 250 mg) en betaïne (Procemsa) 125 mg, twee maal daags gedurende 12 maanden, verhoogde het aantal patiënten met grote verbeteringen bij de symptomen van ernstige depressies in vergelijking met amitriptyline (Laroxyl, Teofarma, Valle Salimbene) met een dosis van 3 x daags 75 mg (98). In de richtlijnen van de American Psychiatric Association staat SAMe vermeld als een potentieel alternatief voor conventionele antidepressiva voor patiënten met zware depressies die geïnteresseerd zijn in de alternatieve therapie (10, 39). Ook door de Canadian Network for Mood and Anxiety Treatments (CANMAT) wordt SAMe aanbevolen als een effectief middel bij zware depressies (40).

Osteoartritis

Meerdere klinische studies tonen aan dat het nemen van SAMe betere resultaten geeft dan een placebo en vergelijkbaar zijn met NSAID’s zoals ook COX2 remmers (Celebrex) in het verminderen van de symptomen van osteoartitis. SAMe heeft als groot voordeel dat er geen bijwerkingen zijn zoals bij NSAID’s, terwijl de effecten in het verminderen van de pijn en het verbeteren van de bewegingsfuncties even effectief zijn (14, 33, 41, 42, 43, 44, 45, 46, 47, 48, 49, 50, 51, 52, 53, 54).

AIDS gerelateerde myelopatie

Intraveneuze toediening van SAMe verbetert de AIDS gerelateerde myelopatie (55, 56, 57).

Levercirrose

Uit verschillende klinische studies blijkt dat het toedienen van zowel oraal als intraveneuze SAMe de parameters van de lever functie verbeteren bij patiënten met chronische leverziekte of lever cirrose (58, 59, 60, 61, 62, 63). Ook de protrombine tijd, serum albumine alsmede lipid infiltration verbeteren bij leverpatiënten (64).

Fibromyalgie

Er is bewijs dat het nemen van SAMe de symptomen van fibromyalgie verbetert. Klinische studies laten een verbetering zien van symptomen van fibromyalgie in vergelijking tot een placebo en ook in vergelijking met Transcutaneus Electrical Nerve Stimulation (TENS) (65, 66, 67). Het toedienen van 400 mg SAMe, 1 x daags gedurende 15 dagen, vermindert significant de pijn van de bekende tenderpoints evenals de depressieve gevoelens bij fibromyalgie (68).

Intrahepatische cholestasis

Het oraal toedienen van SAMe lijkt behulpzaam te zijn bij het behandelen van intrahepatic cholestasis geassocieerd met acute en chronische leverziekte en zwangerschap gerelateerde intrahepatic chlestasis. Meerdere klinische studies hebben laten zien dat een kortdurende therapie met SAMe ver uitkomt boven een placebo in het verminderen van pruritus, vermoeidheid, alkaline fosfaat niveaus, en bilirubine bij patiënten met intrahepatic cholestase (15, 21, 26, 33, 69, 70, 71, 94, 95). SAMe gebruik laat ook een vermindering zien van vroeggeboortes bij deze patiënten in vergelijking met de controle groep met beta mimetics (15, 73).

Sexuele disfunctie

SAMe kan de sexuele disfunctie verbeteren bij mannen met een depressie. Een klinische studie meldt dat het nemen van SAMe met 1600 mg per dag in combinatie met bepaalde anti-depressiva gedurende 6 weken de sexuele functie verbetert in vergelijking met een placebo bij mannen met een behoorlijke depressie (74).

ADHD

Uit voorlopig onderzoek blijkt dat de symptomen van ADHD mogelijk verminderen (76). Meer onderzoek is nog nodig.

Schizofrenie

Voorlopig klinisch onderzoek suggereert dat het nemen van 400 mg SAMe per dag gedurende 1 week waarna dagelijks een dosis genomen werd van 400 mg per dag gedurende 7 weken de aggresiviteit vermindert bij patiënten met schizofrenie (75).

Opname

Oraal toegediende SAMe heeft een lage biobeschikbaarheid. SAMe passeert de hersen-bloed-barriere (16, 78, 79).

Bijwerkingen

SAMe wordt goed verdragen. Bijwerkingen zoals misselijkheid, diarree of constipatie, droge mond komen enkel voor bij hele hoge dosis (16, 18, 19, 40, 89).

Bij patiënten met bipolaire stoornis is bij het toedienen van een injectie met SAMe een hypomanie en ook een manie gemeld (16, 79).

Interacties met kruiden en supplementen

Theoretisch zou SAME de effecten kunnen verhogen van producten die ook het serotonine niveau kunnen verhogen zoals 5-HTP (Griffonia), St. Janskruid en tryptofaan (90, 91).

Interactie met medicijnen

Vermijd de combinatie met MAO remmers omdat SAMe effecten op serotonine en andere neurotransmitters gelijk zijn met conventionele antidepressiva. Deze versterking kan leiden tot bijwerkingen zoals hoge bloeddruk, agitatie en verwarring (17, 32).

Vermijd de combinatie met medicijnen die werking hebben op het serotonine gehalte vanwege de versterkende effecten. Dit kan leiden tot trillingen, hartkloppingen en diarree (90, 91). Dit effect kan theoretisch ook gebeuren met andere anti-depressiva maar wordt niet verwacht bij tricyclische en niet tricyclische anti-depressiva, zoals fluoxetine (Prozac), paroxetine (Paxil), sertraline (Zoloft), amitriptyline (Elavil), clomipramine (Anafranil) en anderen (91). Het gebruik van imopramine (Tofranil) in combinatie met SAMe heeft geresulteerd in een versneld resultaat (16, 91).

Wees voorzichtig met het gebruik van SAMe in combinatie met medicijnen Dextromethorphan, Demerol en Tramadol en anderen met serotonine effecten, het kan theoretisch het risico op serotonine syndroom verhogen (90).

SAMe heeft een interactie met L-DOPA. SAMe methyleert levodopa welke mogelijkerwijs effecten heeft op medicatie voor Parkinson patiënten zoals Meperidine (Demerol) (88).

Interactie met operatie

Doordat SAMe een effect heeft op het serotonine gehalte wordt geadviseerd om 2 weken voor een geplande operatie te stoppen met het nemen van SAMe.

Dosering

De orale dosering die wordt gebruikt bij depressie is 400 tot 1600 mg per dag. Wanneer er een sublinguaal middel wordt genomen (smelten onder de tong, opname via het mondslijmvlies) is halvering van deze dosering voldoende (16, 20, 92).

De dosering bij osteoartritis is drie maal daags 200 mg (41). Bij sublinguaal is halvering voldoende.

De dosering voor het verbeteren van leverziekten is 1200 tot 1600 mg per dag gedurende 24 maanden (15, 16, 70).

Bij fibromyalgie is de dosering die geadviseerd wordt 800 mg per dag en met sublinguaal inname 400 - 500 mg voldoende (66).

Referenties: 
  1. Monographs on the medicinal uses of plant drugs. Exeter, UK: European Scientific Co-op Phytother, 1997.
  2. Monographs on the medicinal uses of plant drugs. Exeter, UK: European Scientific Co-op Phytother, 1997.
  3. Tyler VE. Herbs of Choice. Binghamton, NY: Pharmaceutical Products Press, 1994.
  4. Newall CA, Anderson LA, Philpson JD. Herbal Medicine: A Guide for Healthcare Professionals. London, UK: The Pharmaceutical Press, 1996.
  5. Foster S, Tyler VE. Tyler's Honest Herbal: A Sensible Guide to the Use of Herbs and Related Remedies. 3rd ed., Binghamton, NY: Haworth Herbal Press, 1993.
  6. The Review of Natural Products by Facts and Comparisons. St. Louis, MO: Wolters Kluwer Co., 1999.
  7. Schulz V, Hansel R, Tyler VE. Rational Phytotherapy: A Physician's Guide to Herbal Medicine. Terry C. Telger, transl. 3rd ed. Berlin, GER: Springer, 1998.
  8. United States Pharmacopeial Convention, Inc., ed. Drug Information for the Health Care Professional. 19th ed. Englewood, CO: Micromedex Inc., 1999.
  9. McEvoy GK, ed. AHFS Drug Information. Bethesda, MD: American Society of Health-System Pharmacists, 1998.
  10. PremesisRx. Pharmacist's Letter / Prescriber's Letter 1999:15(12);151206.
  11. Bressa GM. S-adenosyl-l-methionine (SAMe) as antidepressant: meta-analysis of clinical studies. Acta Neurol Scand Suppl 1994;154:7-14.
  12. Vahora SA, Malek-Ahmasi P. S-adenosylmethionine in the treatment of depression. Neurosci Biobehav Rev 1988;12:139-41.
  13. Baldessarini RJ. Neuropharmacology of S-adenosyl-L-methionine. Am J Med 1987;83:95-103.
  14. di Padova C. S-adenosylmethionine in the treatment of osteoarthritis. Review of the clinical studies. Am J Med 1987;83:60-5.
  15. Almasio P, Bortolini M, Pagliaro L, Coltorti M. Role of S-adenosyl-L-methionine in the treatment of intrahepatic cholestasis. Drugs 1990;40:111-23.
  16. Friedel HA, Goa KL, Benfield P. S-adenosyl-L-methionine. A review of its pharmacological properties and therapeutic potential in liver dysfunction and affective disorders in relation to its physiological role in cell metabolism. Drugs 1989;38:389-416.
  17. Hyland K, Reynolds EH. The clinical potential of ademetionine (S-adenosylmethionine) in neurological disorders. Drugs 1994;48:137-52.
  18. Goren JL, Stoll AL, Damico KE, et al. Bioavailability and lack of toxicity of S-adenosyl-L-methionine (SAMe) in humans. Pharmacotherapy 2004;24:1501-7.
  19. Rambaldi A, Gluud C. S-adenosyl-L-methionine for alcoholic liver diseases. Cochrane Database Syst Rev 2006;(2):CD002235.
  20. Papakostas GI, Mischoulon D, Shyu I, et al. S-adenosyl methionine (SAMe) augmentation of serotonin reuptake inhibitors for antidepressant nonresponders with major depressive disorder: a double-blind, randomized clinical trial. Am J Psychiatry 2010;167:942-8.
  21. Zhu SS, Dong Y, Gan Y, et al. [Efficacy and safety of ademetionine for treatment of drug-induced liver disease in children]. Zhonghua Shi Yan He Lin Chuang Bing Du Xue Za Zhi 2010;24(2):136-138.
  22. Musso A., Giacchino M., Vietti M., Vaccino P., Cerutti, A. [The use of silymarin and SAMe in the treatment of acute infective hepatitis in childhood]. Minerva Pediatr 1980;32(17):1057-1067.
  23. Jorge, A. D. Accion terapeutica de la SAMe en hepatitis aguda [Therapeutic action of the S-adenosyl-L-methionine in acute hepatitis]. Prensa Med Argent 1985;72(11):373-379.
  24. Di Palma D., Fiore M., Majoli M., et al. Prime acquisizioni sul trattamento delle epatiti acute con SAMe [First acquirements on the treatment of the acute hepatitis with SAMe]. G Mal Infett Parassit 1978;30(8):651-662.
  25. Choi LJ, Huang JS. A pilot study of S-adenosylmethionine in treatment of functional abdominal pain in children. Altern Ther Health Med 2013;19(5):61-4.
  26. Frezza M, Centini G, Cammareri G, et al. S-adenosylmethionine for the treatment of intrahepatic cholestasis of pregnancy. Results of a controlled clinical trial. Hepatogastroenterology 1990;37:122-5.
  27. Janicak PG, Lipinski J, Davis JM, et al. S-adenosylmethionine in depression. A literature review and preliminary report. Ala J Med Sci 1988;25:306-13.
  28. De Vanna M, Rigamonti R. Oral S-adenosyl-L-methionine in depression. Curr Ther Res 1992;52:478-85.
  29. Bell KM, Potkin SG, Carreon D, Plon L. S-adenosylmethionine blood levels in major depression: changes with drug treatment. Acta Neurol Scand Suppl 1994;154:15-8.
  30. Salmaggi P, Bressa GM, Nicchia G, et al. Double-blind, placebo-controlled study of S-adenosyl-L-methionine in depressed postmenopausal women. Psychother Psychosom 1993;59:34-40.
  31. Kagan BL, Sultzer DL, Rosenlicht N, Gerner RH. Oral S-adenosylmethionine in depression: a randomized, double-blind, placebo-controlled trial. Am J Psychiatry 1990;147:591-5.
  32. Rosenbaum JF, Fava M, Falk WE, et al. The antidepressant potential of oral S-adenosyl-l-methionine. Acta Psychiatr Scand 1990;81:432-6.
  33. Hardy ML, Coulter I, Morton SC, et al. S-adenosyl-L-methionine for treatment of depression, osteoarthritis, and liver disease. Evid Rep Technol Assess (Summ) 2003;(64):1-3.
  34. Delle Chiaie R, Pancheri P, Scapicchio P. Efficacy and tolerability of oral and intramuscular S-adenosyl-Lmethionine 1,4-butanedisulfonate (SAMe) in the treatment of major depression: comparison with imipramine in multicenter studies. Am J Clin Nutr 2002;76:1172S-6S.
  35. Carrieri PB, Indaco A, Gentile S, et al. S-adenosylmethionine treatment of depressioin in patients with Parkinson's disease: a double-blind, crossover study versus placebo. Curr Ther Res 1990;48(1):154-60.
  36. Green T, Steingart L, Frisch A, et al. The feasibility and safety of S-adenosyl-L-methionine (SAMe) for the treatment of neuropsychiatric symptoms in 22q11.2 deletion syndrome: a double-blind placebo-controlled trial. J Neural Transm 2012;119(11):1417-23.
  37. Cerutti PG, Savoini G, D'avola G, et al. Evaluation of the efficacy of s-adenosylmethionine in the treatment of depressive disorders: a controlled clinical trial against minaprine. Basi Razionali della Terapia 1989;19(10):591-95.
  38. Rosenbaum J. F., Fava M., Falk W. E., Pollack M. H., Cohen L. S., Cohen B. M., Zubenko G. S. An open-label pilot study of oral S-adenosyl-L-methionine in major depression: interim results. Psychopharmacol Bull 1988;24(1):189-194.
  39. Work Group for Major Depressive Disorder. Practice Guideline for the Treatment of Patients With Major Depressive Disorder, Third Edition. American Psychiatric Association, May 2010 (Published October 2010). Available at: http://www.psych.org/guidelines/mdd2010.
  40. Ravindran AV, Lam RW, Filteau MJ, et al. Canadian Network for Mood and Anxiety Treatments (CANMAT) Clinical guidelines for the management of major depressive disorder in adults. V. Complementary and alternative medicine treatments. J Affect Disord 2009;117 Suppl 1:S54-64.
  41. Bradley JD, Flusser D, Katz BP, et al. A randomized, double blind, placebo controlled trial of intravenous loading with S-adenosylmethionine (SAM) followed by oral SAM therapy in patients with knee osteoarthritis. J Rheumatol 1994;21:905-11.
  42. Domljan Z, Vrhovac B, Durrigl T, Pucar I. A double-blind trial of ademetionine vs naproxen in activated gonarthrosis. Int J Clin Pharmacol Ther Toxicol 1989;27:329-33.
  43. Konig B. A long-term (two years) clinical trial with S-adenosylmethionine for the treatment of osteoarthritis. Am J Med 1987;83:89-94.
  44. Berger R, Nowak H. A new medical approach to the treatment of osteoarthritis. Report of an open phase IV study with ademetionine (Gumbaral). Am J Med 1987;83:84-8.
  45. Muller-Fassbender H. Double-blind clinical trial of S-adenosylmethionine versus ibuprofen in the treatment of osteoarthritis. Am J Med 1987;83:81-3.
  46. Vetter G. Double-blind comparative clinical trial with S-adenosylmethionine and indomethacin in the treatment of osteoarthritis. Am J Med 1987;83:78-80.
  47. Maccagno A, Di Giorgio EE, Caston OL, Sagasta CL. Double-blind controlled clinical trial of oral S-adenosylmethionine versus piroxicam in knee osteoarthritis. Am J Med 1987;83:72-7.
  48. Caruso I, Pietrogrande V. Italian double-blind, multicenter study comparing S-adenosylmethionine, naproxen, and placebo in the treatment of degenerative joint disease. Am J Med 1987;83:66-71.
  49. Glorioso S, Todesco S, Mazzi A, et al. Double-blind, multicentre study of the activity of S-adenosylmethionine in hip and knee osteoarthritis. Int J Clin Pharmacol Res 1985;5:39-49.
  50. Soeken KL, Lee WL, Bausell RB, et al. Safety and efficacy of S-adenosylmethionine (SAMe) for osteoarthritis. J Fam Pract 2002;51:425-30.
  51. Najm WI, Reinsch S, Hoehler F, et al. S-adenosyl methionine (SAMe) versus celecoxib for the treatment of osteoarthritis symptoms: A double-blind crossover trial. BMC Musculoskelet Disord 2004;5:6.
  52. De Silva V, El-Metwally A, Ernst E, et al. Evidence for the efficacy of complementary and alternative medicines in the management of osteoarthritis: a systematic review. Rheumatology (Oxford) 2011;50(5):911-920.
  53. Kim J, Lee EY, Koh EM, et al. Comparative clinical trial of S-adenosylmethionine versus nabumetone for the treatment of knee osteoarthritis: an 8-week, multicenter, randomized, double-blind, double-dummy, Phase IV study in Korean patients. Clin Ther 2009;31(12):2860-2872.
  54. Polli E, Cortellaro M, Parrini L, et al. [Pharmacological and clinical aspects of S-adenosylmethionine (SAMe) in primary degenerative arthropathy (osteoarthrosis)]. Minerva Med 1975;66(83):4443-59.
  55. FDA. List of orphan designations and approvals. Office of Orphan Products Development. Available at: www.fda.gov/orphan/designat/list.htm.
  56. Castagna A, Le Grazie C, Accordini A, et al. Cerebrospinal fluid S-adenosylmethionine (SAMe) and glutathione concentrations in HIV infection: effect of parenteral treatment with SAMe. Neurol 1995;45:1678-83.
  57. Tan SV, Guiloff RJ. Hypothesis on the pathogenesis of vacuolar myelopathy, dementia, and peripheral neuropathy in AIDS. J Neurol Neurosurg Psychiatry 1998;65:23-8.
  58. Hardy, M. L., Coulter, I., Morton, S. C., Favreau, J., Venuturupalli, S., Chiappelli, F., Rossi, F., Orshansky, G., Jungvig, L. K., Roth, E. A., Suttorp, M. J., and Shekelle, P. S-adenosyl-L-methionine for treatment of depression, osteoarthritis, and liver disease. Evid.Rep.Technol.Assess.(Summ.) 2003;(64):1-3.
  59. Ideo G. [S-Adenosylmethionine: plasma levels in hepatic cirrhosis and preliminary results of its clinical use in hepatology. Double-blind study]. Minerva Med 1975;66(33):1571-1580.
  60. Miglio F., Stefanini G. F., Corazza G. R., D'Ambro A., Gasbarrini G. [Double-blind studies of the therapeutic action of S-Adenosylmethionine (SAMe) in oral administration, in liver cirrhosis and other chronic hepatitides]. Minerva Med 1975;66(33):1595-1599.
  61. Bresci G., Marchioro M. Effetti della SAMe sugli indici di funzionalità epatica in corso di epatopatia cronica. Confronto con placebo [Effects of SAMe on liver function tests in patients with chronic liver disease. A comparison with placebo]. Gazz Med Ital 1982;141(10):557-562.
  62. Micali M, Chiti D, Balestra V. Double-blind controlled clinical trial of SAMe administered orally in chronic liver diseases. Curr Ther Res 1983;33(6):1004-1013.
  63. Marchesini G, Bugianesi E, Bianchi G, et al. Effect of S-adenosyl-L-methionine administration on plasma levels of sulphur-containing amino acids in patients with liver cirrhosis. Clinical Nutrition 1992;11:303-308.
  64. Mascio G, Guida L, Ferbo U, et al. Trattamento della steatosi epatica pura o associata ad altre epatopatie. Gazzetta Medica Italiana 1981;140:37-44.
  65. Tavoni A, Vitali C, Bombardieri S, Pasero G. Evaluation of S-adenosylmethionine in primary fibromyalgia. A double-blind crossover study. Am J Med 1987;83:107-10.
  66. Jacobsen S, Danneskiold-Samsoe B, Andersen RB. Oral S-adenosylmethionine in primary fibromyalgia. Double-blind clinical evaluation. Scand J Rheumatol 1991;20:294-302.
  67. Di Benedetto P, Iona LG, Zidarich V. Clinical evaluation of S-adenosyl-L-methionine versus transcutaneous electrical nerve stimulation in primary fibromyalgia. Curr Ther Res 1993;53(2):222-229.
  68. Tavoni A., Jeracitano G., Cirigliano G. Evaluation of S-adenosylmethionine in secondary fibromyalgia: a double-blind study. Clin Exp Rheumatol 1998;16(1):106-107.
  69. Podymova SD, Nadinskaia M. [Clinical trial of heptral in patients with chronic diffuse liver disease with intrahepatic cholestasis syndrome]. Klin Med (Mosk) 1998;76:45-8.
  70. Frezza M, Surrenti C, Manzillo G, et al. Oral S-adenosylmethionine in the symptomatic treatment of intrahepatic cholestasis. A double-blind, placebo-controlled study. Gastroenterology 1990;99:211-5.
  71. Manzillo G, Piccinino F, Surrenti C, et al. Multicentre double-blind placebo-controlled study of intravenous and oral S-adenosyl-L-methionine (SAMe) in cholestatic patients with liver disease. Drug Invest 1992;4 (Suppl 4):90-100.
  72. Gaster B. S-adenosylmethionine (SAMe) for treatment of depression. Alternative Medicine Alert, 1999;12:133-5.
  73. Lafuenti G., Plotti G., Nicolanti G., Gaglione R., Tibollo F. G., Mancuso S. [Evaluation of the obstetrical risk in pregnant women with intrahepatic cholestasis treated with S-adenosyl-L-methionine]. Recenti Prog Med 1988;79(10):420-423.
  74. Dording C. M., Mischoulon D., Shyu I., Alpert J. E., Papakostas G. I. SAMe and sexual functioning. Eur Psychiatry 2012;27(6):451-454.
  75. Strous R. D., Ritsner M. S., Adler S., Ratner Y., Maayan R., Kotler M., Lachman H., Weizman, A. Improvement of aggressive behavior and quality of life impairment following S-adenosyl-methionine (SAM-e) augmentation in schizophrenia. Eur Neuropsychopharmacol 2009;19(1):14-22.
  76. Hekim WO, Antun F, Hanna GL, et al. S-adenosyl-L-methionine (SAM) in adults with ADHD, RS: preliminary results from an open trial. Psychopharmacol Bull 1990;26:249-53.
  77. Saletu B, Anderer P, Di Padova C. Electrophysiological neuroimaging of the central effects of S-adenosyl-L-methionine by mapping of electroencephalograms and event-related potentials and low-resolution brain electromagnetic tomography. Am J Clin Nutr 2002;76:1162S-71S.
  78. Bottiglieri T. S-Adenosyl-L-methionine (SAMe): from the bench to the bedside--molecular basis of a pleiotrophic molecule. Am J Clin Nutr 2002;76:1151S-7S.
  79. Nelson JC. S-adenosyl methionine (SAMe) augmentation in major depressive disorder. (Editorial). Am J Psychiatry 2010;167:889-91.
  80. Purohit V, Russo D. Role of S-adenosyl-L-methionine in the treatment of alcoholic liver disease: introduction and summary of the symposium. Alcohol 2002;27:151-4.
  81. Chawla RK, Bonkovsky HL, Galambos JT. Biochemistry and pharmacology of S-adenosyl-L-methionine and rationale for its use in liver disease. Drugs 1990;40:98-110.
  82. Loguercio C, Nardi G, Argenzio F, et al. Effect of S-adenosyl-L-methionine administration on red blood cell cysteine and glutathione levels in alcoholic patients with and without liver disease. Alcohol 1994;29:597-604.
  83. Lieber CS. S-Adenosyl-L-methionine: its role in the treatment of liver disorders. Am J Clin Nutr 2002;76:1183S-17S.
  84. Mato JM, Camara J, Fernandez de Paz J, et al. S-adenosylmethionine in alcoholic liver cirrhosis: a randomized, placebo-controlled, double-blind, multicenter clinical trial. J Hepatol 1999;30:1081-9.
  85. Loehrer FM, Angst CP, Haefeli WE, et al. Low whole-blood S-adenosylmethionine and correlation between 5-methyltetrahydrofolate and homocysteine in coronary artery disease. Arterioscler Thromb Vasc Biol 1996;16:727-33.
  86. Lieber CS, Packer L. S-Adenosylmethionine: molecular, biological, and clinical aspects—an introduction. Am J Clin Nutr 2002;76:1148S-50S.
  87. Loehrer FM, Schwab R, Angst CP, et al. Influence of oral S-adenosylmethionine on plasma 5-methyltetrahydrofolate, S-adenosylhomocysteine, homocysteine and methionine in healthy humans. J Pharmacol Exp Ther 1997;22:845-50.
  88. Charlton CG, Crowell B Jr. Parkinson's disease-like effects of S-adenosyl-L-methionine: effects of L-dopa. Pharmacol Biochem Behav 1992;43:423-31.
  89. Mischoulon D, Fava M. Role of S-adenosyl-L-methionine in the treatment of depression: a review of the evidence. Am J Clin Nutr 2002;76:1158S-61S.
  90. Iruela LM, Minguez L, Merino J, Monedero G. Toxic interaction of S-adenosylmethionine and clomipramine. Am J Psychiatry 1993;150:522.
  91. Berlanga C, Ortega-Soto HA, Ontiveros M, Senties H. Efficacy of S-adenosyl-L-methionine in speeding the onset of action of imipramine. Psychiatry Res 1992;44:257-62.
  92. Aggarwal R, Sentz J, Miller MA. Role of zinc administration in prevention of childhood diarrhea and respiratory illnesses: a meta-analysis. Pediatrics 2007;119:1120-30.
  93. Werneke U, Turner T, Priebe S. Complementary medicines in psychiatry: review of effectiveness and safety. Br J Psychiatry 2006;188:109-21.
  94. Binder T., Salaj P., Zima T., Vitek L. [Ursodeoxycholic acid, S-adenosyl-L-methionine and their combinations in the treatment of gestational intrahepatic cholestasis (ICP)]. Ceska Gynekol 2006;71(2):92-98.
  95. Frezza M. [A meta-analysis of therapeutic trials with ademetionine in the treatment of intrahepatic cholestasis]. Ann Ital Med Int 1993;8 Suppl:48S-51S.
  96. Bell KM, Plon L, Bunney WE Jr, Potkin SG. S-adenosylmethionine treatment of depression: a controlled clinical trial. Am J Psychiatry 1988;145:1110-4.
  97. Fava M, Giannelli A, Rapisarda V, et al. Rapidity of onset of the antidepressant effect of parenteral S-adenosyl-L-methionine. Psychiatry Res 1995;56:295-7.
  98. Di Pierro F, Settembre R. Preliminary results of a randomized controlled trial carried out with a fixed combination of S-adenosyl-L-methionine and betaine versus amitriptyline in patients with mild depression. Int J Gen Med 2015;8:73-8.
  99. Papakostas, G. I., Alpert, J. E., and Fava, M. S-adenosyl-methionine in depression: a comprehensive review of the literature. Curr.Psychiatry Rep. 2003;5(6):460-466.
  100. Papakostas, G. I., Alpert, J. E., and Fava, M. S-adenosyl-methionine in depression: a comprehensive review of the literature. Curr.Psychiatry Rep. 2003;5(6):460-466.

Gerelateerde aandoeningen

Aandoening Dagdosering*
Depressie 2 x daags 400 – 600 mg