L-Glutamine

Synoniem: 
Acide Glutamique
Acide L-Glutamique
Acide L-Glutamique HCl
Alanyl-L-Glutamine Dipeptide
Éthyle Ester de Glutamine
GLN
Glutamate
Glutamic Acid
Glutamina
Glutaminate
Glutamine Methyl Ester
Glutamine Peptides
Levoglutamine
L-(+)-2-Aminoglutaramic Acid
L-Glutamic Acid
L-Glutamic Acid 5-Amide
N-Acetyl-L-Glutamine
Peptides de Glutamine
Q
(S)-2,5-Diamino-5-oxopentanoic Acid

Wetenschappelijke naam

L-(+)2-Aminoglutaramic acid

Beschrijving

L-Glutamine is een aminozuur (een bouwsteen voor proteïnen) die vrij voorkomt in het lichaam. Het is het meest voorkomende aminozuur (1). L-Glutamine wordt voornamelijk gemaakt door de skeletspieren. Het is bij heel veel stofwisselingsprocessen betrokken. Wij maken zelf glutamine aan en wordt derhalve niet essentieel genoemd. De organen die de meeste glutamine aanmaken zijn de skeletspieren, de longen, de hersenen en het vetweefsel. De glutamine wordt vervolgens aan het bloed afgegeven. Met name de skeletspieren maken veel glutamine aan. Weefsel dat afhankelijk is van glutamine en aangeleverd wordt door het bloed zijn het immuunsysteem, het maag-darmkanaal, de nieren en lever (2). De helft van het circulerende glutamine wordt als energiesubstraat gebruikt en vervolgens geoxideerd. Ongeveer 15% wordt gebruikt voor gluconeogenese en 35% wordt weer hergebruikt voor eiwitsynthese. Glutamine fungeert als een transporteur voor stikstof en koolstof (3).

Hoewel glutamine traditioneel gezien wordt als niet essentieel (lichaam maakt het zelf aan), is glutamine essentieel voor het handhaven voor een gezonde darmfunctie, immuunresponse en aminozuur evenwicht. Daarbij wordt het in feite gezien als een essentieel aminozuur in periodes van stress of stress gerelateerd zoals bij een operatie of ziekte etc. (2, 4, 5). Glutamine speelt een rol in het stimuleren van immuuncellen, lymfocyten, cytokine productie en het doden van bacteriën door de neutrofylen en fagocytose activiteit (6, 7).

Omdat glutamine wordt gezien als niet-essentieel is er lange tijd geen belangstelling geweest om glutamine te suppleren. Echter is er steeds meer belangstelling ontstaan en wordt er nu onderzoek naar verricht. Glutamine wordt nu namelijk gebruikt om de bijwerkingen van medicinale behandelingen te elimineren. Glutamine wordt gebruikt om bijwerkingen tegen te gaan bij chemotherapie bij de behandeling van kanker (bijv. van het medicijn Taxol) zoals diarree, pijn en zwellingen in de mond, zenuwpijn, spierpijn en gewrichtspijn. Glutamine wordt gebruikt om het immuunsysteem te beschermen en het digestieve systeem te beschermen wanneer mensen bestraald worden voor kanker aan de slokdarm. Bovendien wordt glutamine ingezet om sneller te herstellen na een beenmerg transplantatie of darmoperatie. Glutamine verhoogt het welzijn van mensen die lijden aan operaties en voorkomen van infecties bij voornamelijk zwaar zieke mensen. Onderzoek toont aan dat suppletie met L-glutamine bij ernstige ziekteprocessen beschouwd kan worden als een levensreddende interventie (8, 9, 10, 11). Bij deze mensen blijkt dat glutamine wel essentieel is omdat de eigen productie tekort kan schieten. Ook tijdens stress, vasten zware sportbeoefening, levercirrose of zware infecties kunnen toch gemakkelijk tekorten optreden. Sommige mensen gebruiken glutamine bij digestieve problemen zoals bij een lekkende darm, maagzweren, darmzweren en de ziekte van Crohn. Soms wordt glutamine ingezet bij depressie, stemmingswisselingen, irritaties, angst, slapeloosheid en voor het beter volhouden van sportprestaties.

Bij mensen met HIV (AIDS) helpt glutamine om gewichtsverlies te voorkomen.

Glutamine wordt ook gebruikt bij ADHD, cystinuria, sikkelcelanemie en als anti kater middel.

Werking

L-Glutamine is de meest voorkomende vrije aminozuur in het lichaam. Aminozuren zijn de bouwstoffen van eiwitten. Glutamine wordt voornamelijk geproduceerd in de spieren en wordt door het bloed afgegeven aan de organen die het nodig hebben. L-glutamine is betrokken bij een goede darmfunctie, het immuunsysteem en andere essentiële processen in het lichaam voornamelijk ten tijde van stress. Dit inclusief de stress die ontstaat door ziekte of disfunctioneren van een orgaan. Bij een groot aantal stofwisselingsprocessen is L-Glutamine betrokken zoals de zuur-base balans en de stofwisseling van eiwit, vet en koolhydraten. Glutamine kan een belangrijk nutriënt zijn voor de spieropbouw of wondheling. Maar ook speelt het een fundamentele rol bij de balans tussen katabolisme en anbolisme en de regulatie van de celvolume. Het is een belangrijk substraat voor het darmslijmvlies en dus ook het immuunsysteem. Het is tevens belangrijk als energie leverancier (stikstof en koolstof) voor veel cellen in het lichaam. Voor veel stoffen in het lichaam, zoals aminozuren en glucose, is ook glutamine nodig. Bijna alle aminozuren bezitten één aminogroep terwijl glutamine twee aminogroepen bezit. Om die reden speelt glutamine een centrale rol bij de stofwisseling van aminozuren. Alle andere aminozuren kunnen worden gemaakt door glutaminezuur en glutamine kan daarbij gemakkelijk in elkaar worden omgezet.

Stoffen zoals purines, nucleïnezuren, DNA-bouwstoffen, aminoglucoseverbindingen maar ook hormonen en co-enzymen kunnen worden gesynthetiseerd.

Na een operatie of verwonding is er stikstof nodig om wonden te helen en om de vitale organen te laten functioneren. Ongeveer 1/3 van deze stikstof komt van glutamine. Wanneer er meer glutamine wordt gevraagd dan het lichaam kan maken kan er spierverval ontstaan, zoals bijvoorbeeld bij mensen met HIV/AIDS. Door het nemen van een glutamine supplement kan de hoeveelheid glutamine weer opgebouwd worden. Dit geldt ook voor chemotherapie. Wanneer de darmflora beschadigd is, of een dysbiose heeft, kan er een enorm glutamine tekort ontstaan. Bij een beschadiging aan het darmslijmvlies kan toediening van L-glutamine in combinatie met N-Acetyl glucosamine een helende werking hebben (12, 13, 14).

Functies L-Glutamine

Bouwstof voor proteïnen

Als eerste functie kan natuurlijk genoemd worden dat het aminozuur glutamine als bouwsteen functioneert voor perse proteïnen.

Immuniteit

Zelfs in een periode dat er geen groot beroep wordt gedaan op ons immuunsysteem worden grote hoeveelheden glutamine gevraagd door bepaalde immuuncellen zoals lymfocyten en de macrofagen. Op het moment dat er een groot beroep wordt gedaan door een immuunrespons en de immuuncellen zich sterk moeten vermeerderen en wanneer er perse antistoffen moeten worden aangemaakt zal het verbruik van de beschikbare glutamine enorm toenemen. Meestal is de hoeveelheid glutamine bij kortdurende stress situaties wel toereikend. Wanneer het beroep op glutamine langer voortduurt zal de productie tekort schieten met als gevolg immuunzwakte. Met name belangrijk voor het Common Mucosal Immune System (CMIS). Dit is ons eerstelijnsimmuunsysteem dat bestaat uit slijmvliezen van de luchtwegen, de geslachtsorganen, maar voornamelijk het darmkanaal. Het antilichaam IgA wordt hier geproduceerd met behulp van glutamine. Een tekort aan glutamine kan leiden tot een verminderde afweer tegen gifstoffen in de darm, maar ook in de luchtwegen. Infecties, zoals o.a. Candida kunnen hiervan het gevolg zijn.

Energievoorziening

Glutamine is een belangrijke energiebron voor de dunne darm en in de citroenzuurcyclus speelt glutamine eveneens een belangrijke rol. Glutamine wordt omgezet in de mitochondriën en is belangrijk voor de vorming van de brandstof voor de immuuncellen: lymfocyten, macrofagen en fibroblasten (1, 4, 15).

Glucosehuishouding

De afgifte van het darmhormoon glucagon-peptide-1 (GLP-1) is mede afhankelijk van glutamine. Deze belangrijke peptide remt glucagon en verhoogt de glucosegevoeligheid van de bètacellen in de alvleesklier waardoor de afgifte van insuline wordt bevordert en zodoende de bloedsuikesspiegel op peil blijft. Bovendien werkt het GLP-1 op de eetlust, deze wordt geremd. Voor het behandelen van obesitas, maar ook bij diabetes wordt er inmiddels veel onderzoek gedaan met veelbelovende resultaten.

Zuur base balans

Zowel onze nieren als onze longen spelen een cruciale rol in het in evenwicht houden van onze pH waarde in het bloed. Glutamine wordt door de nieren gebruikt door waterstofatomen te koppelen aan de NH3-groep van glutamine, deze worden uitgescheiden als ammoniumionen (NH4+). Op die manier is glutamine ook betrokken bij het in stand houden van een gezonde zuur-base balans.

Neurotransmittersynthese

Glutamine speelt een zeer belangrijke rol in de hersenmetabolisme. Het verwante glutaminezuur (glutamaat) is op zichzelf een stimulerende (exciterende) neurotransmitter. Om GABA te produceren dat weer een sederende (inhiberende)  neurotransmitter is, hebben wij de stoffen vitamine B6, B12, mangaan en glutaminezuur nodig. GABA is het natuurlijke valium voor onze hersenen. De verhouding tussen GABA en glutamaat bepaalt de balans tussen stimulatie en sedering van ons zenuwstelsel.

Ontgiften

Glutathion is de belangrijkste stof in ons lichaam dat dient om te ontgiften. Glutamine speelt ook hier een sleutelrol want Glutathion is een tripeptide dat bestaat ui glutamine, cysteïne en glycine. Zowel cysteïne als glutamine zijn stoffen die in beperkte mate aanwezig kunnen zijn om glutathion te maken. Bij stress, ernstige ziekten of zware sportbeoefening kan er een glutamine tekort ontstaan en daardoor ook een glutathion tekort. Door suppletie van glutamine en ook N-Acetyl cysteïne kan glutathion synthese gestimuleerd worden. Hierdoor kan ontgiftingsprocessen die nodig zijn bij zware metalen belasting of andere gifstoffen plaatsvinden.

Bouwstenen DNA en RNA

Voor cellen die de eigenschap hebben snel te kunnen delen zoals die van het immuunsysteem en het darmslijmvlies speelt glutamine een belangrijke rol. Glutamine produceert pyrimidines, de bouwstenen van DNA en RNA.

Transport van stikstof en ammoniakafvoer

Ongeveer 1/3 van alle stikstof (N) die afkomstig is van eiwitafbraak wordt tussen organen getransporteerd in de vorm van glutamine. Het ammoniak dat vrijkomt bij het verbruik van glutamine wordt aan het bloed afgegeven. Vervolgens wordt het in de lever verwijderd om het teveel aan stikstof te lozen. Dit ammoniak kan worden gebruikt om glutaminezuur weer om te zetten in glutamine. Bij het niet goed functioneren van de lever zal het spierweefsel helpen bij detoxificatie van ammoniak. Wanneer dit ook tekort schiet dan kunnen toxische concentraties ammoniak ontstaan. Lactulose wordt soms gegeven om ammoniak in het lichaam te verlagen. In dat geval kan het geven van extra glutamine samen met lactulose gecontraïndiceerd zijn (16).

Indicaties

Wondgenezing

Bij ernstige verwondingen zoals brandwonden of na een operatie is de behoefte aan glutamine bijzonder groot. Er vindt dan een verhoogde celdeling, DNA- en eiwitsynthese plaats. De stoffen fibroblasten, macrofagen en lymfocyten hebben hierbij een hoge behoefte aan glutamine (5, 17, 18, 19, 20, 21). Uit onderzoekt blijkt dat infectieuze complicaties worden voorkomen en het ziekenhuisverblijf wordt verkort bij het nemen van glutamine bij ernstige brandwonden. Dosering die werden gebruikt waren 0, 35 - 0, 5 gram per kg lichaamsgewicht (22).

Immuundeficiëntie

Voor het optimaal functioneren van bepaalde immuuncellen zoals monocyten, lymfocyten en neutrofielen is glutamine een belangrjke stof. De barrière functie van de darmwand is belangrijk voor het immuunsysteem en ook deze wand wordt door glutamine verbetert. Hierdoor wordt het risico op infectieziekten verminderd en is het eigen immuunsysteem beter in staat zijn werk te doen. Bij patiënten die op de intensive care liggen blijkt glutaminesuppletie bijzonder waardevol te zijn (23, 24, 25). Glutamine vermindert de duur van ziekenhuisopname en vermindert de kans op sterfte als gevolg van postoperatieve infectieuze complicaties (26, 27, 28); Ook kinderen die te vroeg geboren zijn blijkt voeding verrijkt met glutamine waardevol te zijn doordat de kans op een maagdarminfectie vermindert (29, 30, 31, 32, 33).

Chronische infecties

Chronische infecties ontstaan wanneer ons eerste lijns immuunsysteem tekort schiet. Ons darmepitheel is het belangrijkste orgaan hiervoor. De cellen van het darmepitheel worden voortdurend vernieuwd en hiervoor is glutamine nodig. Een tekort aan glutamine kan chronische infecties tot gevolg hebben.

Hart en vaten

Voorlopig bewijs wordt geleverd dat glutamine kan helpen het hart te beschermen tegen ischemie (34).

Intensieve sportbeoefening

Spierweefsel bevat de grootste voorraad glutamine in het lichaam. Glutamine is dan ook nodig bij spieropbouw bij sportbeoefening. Wanneer er onvoldoende glutamine beschikbaar is zal de eiwitsynthese stagneren. Bij zware lichamelijke inspanningen zal de glutamine voorraden verminderen en deze zijn juist nodig als hier grote behoefte aan is. Na intensieve sportbeoefening is er een aantal uren nodig om de voorraden in de spieren weer op peil te brengen. Lichte activiteit stimuleert de glutamine aanmaak. Daarom is het verstandig om na een zware fysieke arbeid te laten opvolgen door een lichte training. Overtraining ontstaat wanneer de glutamine niveaus onvoldoende worden bijgemaakt. Langdurig glutamine inname kan nodig zijn om een situatie als overtraind zijn te boven te komen. Bovendien kan een glutamine deficiëntie leiden tot een verminderde kwaliteit en functie van het darmepitheel en daardoor een verhoogd risico op infecties, intoleranties en allergieën. Vooral duursporters zouden zich daarvan bewust moeten zijn en voor op moeten passen. Suppletie van glutamine is voor sporters in het algemeen maar duursporters in het bijzonder verstandig te gebruiken (35, 36, 37, 38, 39, 40, 41).

Glutathion synthese

De belangrijkste anti-oxidant en als beste in staat om ons lichaam te ontgiften is ons lichaamseigen glutathion. Glutathion wordt samengesteld door drie peptides: glutamine, cysteïne en glycine. Een goede glutathion synthese is van essentieel belang om infecties tegen te gaan en ons lichaam te ontdoen van giftige stoffen. Voldoende aanwezigheid van glutamine bepaalt in zekere mate de correcte synthese van glutathion. Overigens kan glutathion inname ook van nut zijn mits deze genomen wordt als sublinguaal tablet in de vorm van S-Acetyl Glutathion (4, 15, 42, 43, 44).

Kanker (complementair bij anti-kanker behandeling)

Uit onderzoek blijkt dat glutamine de bijwerkingen van chemotherapie en ook bij radioactieve bestralingen doet verminderen. Bijvoorbeeld bij het gebruik van Taxol verminderen de bijwerkingen zoals diarree, zenuwpijn, zwellingen in de mond, pijn in spieren en gewrichten bij het gebruik van glutamine. Bovendien wordt het digestieve systeem beschermd bij bestraling bij slokdarmkanker (29, 30, 31, 32, 33). Het herstel na een beenmerg transplantatie of darmoperatie werd versneld met suppletie van glutamine (29, 30, 45, 46, 47, 48, 49, 50), bovendien verminderde de kans op infectie. Vooral de eigen productie kan enorm tekort schieten in een periode van ernstige ziekte. Bovendien bleek uit onderzoek dat glutamine mogelijk de Natural Killercellen kunnen herstellen in het immuunsysteem (1). Neutrofielen en monocyten zijn afhankelijk van glutamine voor het handhaven van de fagocytose actie (7).

Verhoogde permeabiliteit van de darmwand (Leaky Gut)

De functie van de darm is om bepaalde voedingstoffen op te nemen en andere stoffen die belastend zijn tegen te houden. Glutamine speelt hierbij een essentiële rol om zijn helende functie van de darmwand. Andere stoffen die daarbij van belang zijn N-Acetyl Glucosamine en ook methionine (12, 13, 14). Voor het opbouwen van het darmepitheel spelen deze stoffen een belangrijke rol met name voor de dunne darm (15). Bij de regeneratie van de darmwand die elke drie dagen volledig plaatsvindt is een grote hoeveelheid van deze stoffen nodig. Wanneer de darmepitheelcellen niet meer volledig kunnen herstellen door een tekort aan deze stoffen zal er niet alleen onvoldoende voedingstoffen worden opgenomen door de verminderde absorptie maar het zal ook kunnen leiden tot een verhoogde permeabiliteit van de darmwand waardoor toxische stoffen in de bloedbaan kunnen komen. De stoffen L-Glutamine en N-Acetyl glucosamine zijn essentieel voor een goede werking van de darmmucosa en voor het verminderen van de permeabiliteit van de darmwand (Leaky gut) (51, 52, 53, 54, 55). Glutamine verbetert de nitrogeen balans, verhoogt spier proteïne synthese, verbetert het immuunsysteem en vermindert complicaties gerelateerd aan de infectie. (56, 57, 58, 59, 60, 61).

HIV/AIDS

Bij het behandelen van gewichtsverlies bij mensen met HIV/AIDS blijkt het nemen van glutamine te helpen bij het absorberen van voedsel waardoor minder gewichtsverlies optreedt. Een hoge dosis werd hiervoor gebruikt van wel 40 gram per dag (2, 62, 63, 64).

Metabole reprogrammatie

De darmepitheelcellen hebben glutamine nodig voornamelijk om stikstof en koolstof vrij te maken. Deze stoffen zijn nodig om de exacte kopieën te kunnen maken van het DNA bij de celdeling. Daarom kan de suppletie van glutamine een belangrijke preventieve rol spelen ter voorkoming van de ziekte van Crohn, colitis ulcerosa en andere aandoeningen. Onderzoek toont aan dat littekenvorming die normaal gesproken ontstaat bij darmontstekingen en die kan leiden tot vernauwingen en functieverlies van de darmen wordt voorkomen bij gebruik van extra glutamine.

Veiligheid

Het gebruik van glutamine is veilig. Glutamine wordt goed verdragen in hoge doseringen tot zelfs 40 gram per dag (16, 17, 18, 19, 20, 21, 22, 24, 25, 27, 28, 30, 33, 45, 47, 48, 49, 50, 51, 52, 56, 57, 58, 59, 60, 61, 62, 65, 66, 67, 68, 69, 70, 71, 72, 73, 74, 75, 76, 77, 78, 79, 80, 81, 82, 83, 84).

Er is onvoldoende onderzoek bij zwangeren en zogende moeders waardoor het algemene advies dan is: vermijdt het gebruik.

Kinderen: Kinderen tussen 3 en 18 jaar zou geen hogere dosis gegeven moeten worden dan 0, 7 gram per kg lichaamsgewicht. Er is onvoldoendeonderzoek gedaan naar de veiligheid bij hoge dosering bij kinderen (85, 86, 87, 88, 89).

Contra-indicaties

Er zijn geen contra-indicaties bekend. Enige terughoudendheid kan worden betracht voor mensen die last hebben van het zogenaamde “Chinees restaurant”syndroom. Dit heeft te maken met de overgevoeligheid van glutamaat (E621) die rijkelijk wordt gebruikt als Ve-tsjin. Mensen die hiervoor overgevoelig zijn met hoofdpijn, duizelingen en hartkloppingen zouden eventueel ook overgevoelig kunnen zijn voor glutamine (15, 90).

Mensen die lijden aan mania, bij een bipolaire stoornis, kunnen beter het gebruik van glutamine mijden (90).

Ook diabetes patiënten zouden enigszins terughoudend kunnen zijn aangezien glutamine suppletie een effect heeft op de insulinesecretie.

Bij levercirrose: Glutamine zou mogelijk deze conditie erger kunnen maken. Mensen met levercirrose zouden suppletie met glutamine beter kunnen vermijden (91).

Bijwerkingen

Voor zover bekend veroorzaakt L-glutamine bij gebruik van 5 gram per dag geen bijwerkingen (29, 30, 31, 32, 33, 67, 68, 69, 70, 92, 93, 94).

Interacties met medicijnen

Interacties met reguliere of natuurgeneesmiddelen zijn mogelijk. Medicaties om aanvallen van epilepsie te voorkomen kunnen een interactie hebben met glutamine. Mogelijkerwijs zou glutamine (gemetaboliseerd  tot een exhiberende neurotransmitter) de effecten van deze medicijnen kunnen verminderen. Voorbeelden van deze medicijnen zijn phenobarbital, primidone (Mysoline), valproic acid (Depakene), gabapentin (Neurontin), carbamazepine (Tegretol), phenytoin (Dilantin) (43, 16, 95). Raadpleeg hiervoor een deskundige.

Interacties met voedingssupplementen

Er zijn geen interacties met voedingsupplementen bekend.

Interacties met voeding

Er zijn geen interacties met voeding bekend.

Interactiesmet laboratoriumtesten

Glutamine wordt gedeeltelijk gevormd tot ammonia en/of glutamaat. Bij hoge dosis glutamine inname kan het serum niveau van zowel glutamaat als ammonia verhoogd zijn (16, 85).

Dosering

Meestal zal een dagdosering liggen rond de 4 tot 5 gram per dag. Bij voorkeur ingenomen een half uur voor de maaltijd of 2 uur erna verdeeld over de dag. De dosis kan worden verhoogd naar behoefte aangepast aan het klinisch beeld of op advies van een behandelaar (zie onderzoeken) (30, 29, 31, 32, 33, 94, 96, 65, 64, 96, 97). Glutamine liever niet mengen met een warme drank en niet vlak voor het slapen gaan.

Referenties: 
  1. Medina MA. Glutamine and cancer. J Nutr 2001;131:2539S-42S
  2. Shabert JK, Winslow C, Lacey JM, Wilmore DW. Glutamine-antioxidant supplementation increases body cell mass in AIDS patients with weight loss: a randomized, double-blind controlled trial. Nutrition 1999;15:860-4
  3. Griffiths RD. Glutamine: establishing clinical indications. Curr Opin Clin Nutr Metab Care 1999;2:177-82.. 
  4. Newall CA, Anderson LA, Philpson JD. Herbal Medicine: A Guide for Healthcare Professionals. London, UK: The Pharmaceutical Press, 1996.
  5. Wilmore DW. The effect of glutamine supplementation in patients following elective surgery and accidental injury. J Nutr 2001;131:2543S-9S.. 
  6. Newsholme P. Why is L-glutamine metabolism important to cells of the immune system in health, postinjury, surgery or infection? J Nutr 2001;131:2515S-22S.. 
  7. Furukawa S, Saito H, Inoue T, et al. Supplemental glutamine augments phagocytosis and reactive oxygen intermediate production by neutrophils and monocytes from postoperative patients in vitro. Nutrition 2000;16:3239.. 
  8. Houdijk AP, Rijnsburger ER, Jansen J, et al. Randomised trial of glutamine-enriched enteral nutrition on infectious morbidity in patients with multiple trauma. Lancet 1998;352:772-6.. 
  9. Chuntrasakul C, Siltharm S, Sarasombath S, et al. Metabolic and immune effects of dietary arginine, glutamine and omega-3 fatty acids supplementation in immunocompromised patients. J Med Assoc Thai 1998;81:334-43.. 
  10. Alverdy JC. Effects of glutamine-supplemented diets on immunology of the gut. JPEN J Parenter Enteral Nutr 1990;14:109S-13S.. 
  11. Ziegler TR, Bazargan N, Galloway JR. Glutamine supplemented nutrition support: saving nitrogen and saving money? Clin Nutr 2000;19:375-7.
  12. Salvatore S, Heuschkel R, Tomlin S, et al. A pilot study of N-acetyl glucosamine, a nutritional substrate for glycosaminoglycan synthesis, in paediatric chronic inflammatory bowel disease. Aliment Pharmacol Ther 2000;14:1567-79.. 
  13. Burton AF, Anderson FH. Decreased incorporation of 14C-glucosamine relative to 3H-N-acetyl glucosamine in the intestinal mucosa of patients with inflammatory bowel disease. Am J Gastroenterol 1983;78:19-22  
  14. Du XL, Edelstein D, Dimmeler S, et al. Hyperglycemia inhibits endothelial nitric oxide synthase activity by post-translational modification at the Akt site. J Clin Invest 2001;108:1341-8
  15. McEvoy GK, ed. AHFS Drug Information. Bethesda, MD: American Society of Health-System Pharmacists, 1998. Miller AL. Therapeutic considerations of L-glutamine: a review of the literature. Altern Med Rev 1999;4:239-48.. 
  16. Garlick PJ. Assessment of the safety of glutamine and other amino acids. J Nutr 2001;131:2556S-61S.. 
  17. Zhou, Y., Jiang, Z., and Sun, Y. [Glutamine dipeptide enriched enteral nutrition improving gut permeability in sever burns]. Zhonghua Yi.Xue.Za Zhi. 1999;79(11):825-827. 
  18. Zhou, Y., Sun, Y., Jiang, Z., He, G., and Yang, N. [The effects of glutamine dipeptide on the improvement of endotoxemia in severely burned patients]. Zhonghua Shao Shang Za Zhi. 2002;18(6):343-345. 
  19. Zhou, Y. P., Jiang, Z. M., Sun, Y. H., Wang, X. R., Ma, E. L., and Wilmore, D. The effect of supplemental enteral glutamine on plasma levels, gut function, and outcome in severe burns: a randomized, double-blind, controlled clinical trial. JPEN J.Parenter.Enteral Nutr. 2003;27(4):241-245
  20. Peng, X., You, Z. Y., Huang, X. K., Zhang, S. Q., He, G. Z., Xie, W. G., and Quan, Z. F. [Effects of glutamine granules on protein metabolism in trauma patients]. Zhonghua Wai Ke.Za Zhi. 4-7-2004;42(7):406-409. 
  21. Peng, X., Yan, H., You, Z., Wang, P., and Wang, S. Clinical and protein metabolic efficacy of glutamine granules-supplemented enteral nutrition in severely burned patients. Burns 2005;31(3):342-346. 
  22. Garrel, D., Patenaude, J., Nedelec, B., Samson, L., Dorais, J., Champoux, J., D'Elia, M., and Bernier, J. Decreased mortality and infectious morbidity in adult burn patients given enteral glutamine supplements: a prospective, controlled, randomized clinical trial. Crit Care Med. 2003;31(10):2444-2449
  23. Jones C, Palmer TE, Griffiths RD. Randomized clinical outcome study of critically ill patients given glutamine-supplemented enteral nutrition. Nutrition 1999;15:108-15.. 
  24. Conejero, R., Bonet, A., Grau, T., Esteban, A., Mesejo, A., Montejo, J. C., Lopez, J., and Acosta, J. A. Effect of a glutamine-enriched enteral diet on intestinal permeability and infectious morbidity at 28 days in critically ill patients with systemic inflammatory response syndrome: a randomized, single-blind, prospective, multicenter study. Nutrition 2002;18(9):716-721
  25. Dechelotte, P., Hasselmann, M., Cynober, L., Allaouchiche, B., Coeffier, M., Hecketsweiler, B., Merle, V., Mazerolles, M., Samba, D., Guillou, Y. M., Petit, J., Mansoor, O., Colas, G., Cohendy, R., Barnoud, D., Czernichow, P., and Bleichner, G. L-alanyl-L-glutamine dipeptide-supplemented total parenteral nutrition reduces infectious complications and glucose intolerance in critically ill patients: the French controlled, randomized, double-blind, multicenter study. Crit Care Med 2006;34(3):598-604
  26. Griffiths, R. D., Allen, K. D., Andrews, F. J., and Jones, C. Infection, multiple organ failure, and survival in the intensive care unit: influence of glutamine-supplemented parenteral nutrition on acquired infection. Nutrition 2002;18(7-8):546-552
  27. Goeters, C., Wenn, A., Mertes, N., Wempe, C., Van Aken, H., Stehle, P., and Bone, H. G. Parenteral L-alanyl-L-glutamine improves 6-month outcome in critically ill patients. Crit Care Med. 2002;30(9):2032-2037
  28. Griffiths, R. D., Jones, C., and Palmer, T. E. Six-month outcome of critically ill patients given glutamine-supplemented parenteral nutrition. Nutrition 1997;13(4):295-302.
  29. Anderson PM, Schroeder G, Skubitz KM. Oral glutamine reduces the duration and severity of stomatitis after cytotoxic cancer chemotherapy. Cancer 1998;83:1433-9. 
  30. Skubitz KM, Anderson PM. Oral glutamine to prevent chemotherapy induced stomatitis: a pilot study. J Lab Clin Med 1996;127:223-8
  31. Anderson PM, Ramsay NK, Shu XO, et al. Effect of low-dose oral glutamine on painful stomatitis during bone marrow transplantation. Bone Marrow Transplant 1998;22:339-44.. 
  32. Rubio IT, Cao Y, Hutchins LF, et al. Effect of glutamine on methotrexate efficacy and toxicity. Ann Surg 1998;227:772-8.. 
  33. Cockerham MB, Weinberger BB, Lerchie SB. Oral glutamine for the prevention of oral mucositis associated with high-dose paclitaxel and melphalan for autologous bone marrow transplantation. Ann Pharmacother 2000;34:300-3.. 
  34. Khogali SE, Pringle SD, Weryk BV, Rennie MJ. Is glutamine beneficial in ischemic heart disease? Nutrition 2002;18:123-6.. 
  35. Haub MD, Potteiger JA, Nau KL, et al. Acute L-glutamine ingestion does not improve maximal effort exercise. J Sports Med Phys Fitness 1998;38:240-4
  36. Castell LM, Newsholme EA. The effects of oral glutamine supplementation on athletes after prolonged, exhaustive exercise. Nutrition 1997;13:738-42
  37. Rohde T, Asp S, MacLean DA, Pedersen BK. Competitive sustained exercise in humans, lymphokine activated killer cell activity, and glutamine--an intervention study. Eur J Appl Physiol Occup Physiol 1998;78:44853.
  38. Rohde T, MacLean DA, Pedersen BK. Effect of glutamine supplementation on changes in the immune system induced by repeated exercise. Med Sci Sports Exerc 1998;30:856-62.. 
  39. Castell LM, Newsholme EA. Glutamine and the effects of exhaustive exercise upon the immune response. Can J Physiol Pharmacol 1998;76:524-32.. 
  40. Antonio J, Street C. Glutamine: a potentially useful supplement for athletes. Can J Appl Physiol 1999;24:1-14
  41. Walsh NP, Blannin AK, Robson PJ, Gleeson M. Glutamine, exercise and immune function. Links and possible mechanisms. Sports Med 1998;26:177-91.. 
  42. Amores-Sanchez MI, Medina MA. Glutamine, as a precursor of glutathione, and oxidative stress. Mol Genet Metab 1999;67:100-5.. 
  43. Meldrum BS. Glutamate as a neurotransmitter in the brain: review of physiology and pathology. J Nutr 2000;130:1007S-15S.. 
  44. Neu J. Glutamine in the fetus and critically ill low birth weight neonate: metabolism and mechanism of action. J Nutr 2001;131:2585S-9S.. 
  45. Ziegler TR, Young LS, Benfell K, et al. Clinical and metabolic efficacy of glutamine-supplemented parenteral nutrition after bone marrow transplantation. A randomized, double-blind, controlled study. Ann Intern Med 1992;116:821-8
  46. Brown SA, Goringe A, Fegan C, et al. Parenteral glutamine protects hepatic function during bone marrow transplantation. Bone Marrow Transplant 1998;22:281-4.. 
  47. Ziegler TR, Bye RL, Persinger RL, et al. Effects of glutamine supplementation on circulating lymphocytes after bone marrow transplantation: a pilot study. Am J Med Sci 1998;315:4-10
  48. Wilmore DW, Schloerb PR, Ziegler TR. Glutamine in the support of patients following bone marrow transplantation. Curr Opin Clin Nutr Metab Care 1999;2:323-7.. 
  49. MacBurney, M., Young, L. S., Ziegler, T. R., and Wilmore, D. W. A cost-evaluation of glutamine-supplemented parenteral nutrition in adult bone marrow transplant patients. J.Am.Diet.Assoc. 1994;94(11):1263-1266. 
  50. Schloerb, P. R. and Amare, M. Total parenteral nutrition with glutamine in bone marrow transplantation and other clinical applications (a randomized, double-blind study). JPEN J.Parenter.Enteral Nutr. 1993;17(5):407-413.
  51. Morlion BJ, Stehle P, Wachtler P, et al. Total parenteral nutrition with glutamine dipeptide after major abdominal surgery: a randomized, double-blind, controlled study. Ann Surg 1998;227:302-8.. 
  52. Powell-Tuck J, Jamieson CP, Bettany GE, et al. A double blind, randomised, controlled trial of glutamine supplementation in parenteral nutrition. Gut 1999;45:82-8
  53. van der Hulst RR, van Kreel BK, von Meyenfeldt MF, et al. Glutamine and the preservation of gut integrity. Lancet 1993;341:1363-5.. 
  54. Jian ZM, Cao JD, Zhu XG, et al. The impact of alanyl-glutamine on clinical safety, nitrogen balance, intestinal permeability, and clinical outcome in postoperative patients: a randomized, double-blind, controlled study of 120 patients. JPEN J Parenter Enteral Nutr 1999;23:S62-6.. 
  55. Mertes N, Schulzki C, Goeters C, et al. Cost containment through L-alanyl-L-glutamine supplemented total parenteral nutrition after major abdominal surgery: a prospective randomized double-blind controlled study. Clin Nutr 2000;19:395-401
  56. Neri, A., Mariani, F., Piccolomini, A., Testa, M., Vuolo, G., and Di Cosmo, L. Glutamine-supplemented total parenteral nutrition in major abdominal surgery. Nutrition 2001;17(11-12):968-969
  57. Zhu, M., Tang, D., Zhao, X., Cao, J., Wei, J., Chen, Y., Xiao, L., and Sun, Q. [Impact of glutamine of gut permeability and clinical prognosis on the aging patients undergoing gastric-intestinal operation]. Zhongguo Yi.Xue.Ke.Xue.Yuan Xue.Bao. 2000;22(5):425-427
  58. Fuentes-Orozco, C., Anaya-Prado, R., Gonzalez-Ojeda, A., Arenas-Marquez, H., Cabrera-Pivaral, C., Cervantes-Guevara, G., and Barrera-Zepeda, L. M. L-alanyl-L-glutamine-supplemented parenteral nutrition improves infectious morbidity in secondary peritonitis. Clin.Nutr. 2004;23(1):13-21. 
  59. Klek, S., Kulig, J., Szczepanik, A. M., Jedrys, J., and Kolodziejczyk, P. The clinical value of parenteral immunonutrition in surgical patients. Acta Chir Belg. 2005;105(2):175-179. 
  60. Hammarqvist, F., Wernerman, J., von der, Decken A., and Vinnars, E. Alanyl-glutamine counteracts the depletion of free glutamine and the postoperative decline in protein synthesis in skeletal muscle. Ann.Surg. 1990;212(5):637-644
  61. Petersson, B., von der, Decken A., Vinnars, E., and Wernerman, J. Long-term effects of postoperative total parenteral nutrition supplemented with glycylglutamine on subjective fatigue and muscle protein synthesis. Br.J Surg. 1994;81(10):1520-1523
  62. Noyer CM, Simon D, Borczuk A, et al. A double-blind placebo-controlled pilot study of glutamine therapy for abnormal intestinal permeability in patients with AIDS. Am J Gastroenterol 1998;93:972-5. 
  63. Shabert JK, Winslow C, Lacey JM, Wilmore DW. Glutamine-antioxidant supplementation increases body cell mass in AIDS patients with weight loss: a randomized, double-blind controlled trial. Nutrition 1999;15:860-4.
  64. Noyer CM, Simon D, Borczuk A, et al. A double-blind placebo-controlled pilot study of glutamine therapy for abnormal intestinal permeability in patients with AIDS. Am J Gastroenterol 1998;93:972-5.. 
  65. Scolapio JS, Camilleri M, Fleming CR, et al. Effect of growth hormone, glutamine, and diet on adaptation in short-bowel syndrome: a randomized, controlled study. Gastroenterology 1997;113:1074-81
  66. Den Hond E, Hiele M, Peeters M, et al. Effect of long-term oral glutamine supplements on small intestinal permeability in patients with Crohn's disease. J Parenter Enteral Nutr 1999;23:7-11
  67. Jebb SA, Osborne RJ, Maughan TS, et al. 5-fluorouracil and folinic acid-induced mucositis: no effect of oral glutamine supplementation. Br J Cancer 1994;70:732-5.. 
  68. Okuno SH, Woodhouse CO, Loprinzi CL, et al. Phase III controlled evaluation of glutamine for decreasing stomatitis in patients receiving fluorouracil (5-FU)-based chemotherapy. Am J Clin Oncol 1999;22:258-61.
  69. Bozzetti F, Biganzoli L, Gavazzi C, et al. Glutamine supplementation in cancer patients receiving chemotherapy: a double-blind randomized study. Nutrition 1997;13:748-51.. 
  70. Robert G. Petit II, Chris French. Phase III Clinical Trial Design Considerations for Oral Treatments of Chemotherapy-Induced Mucositis: AES-14 (Uptake-Facilitated L-Glutamine) Pivotal Studies. 2001 ASCO Annual Meeting. Abstract #2954. Available at: http://www.asco.org/ac/1,1003,_12-002636-00_18-0010-00_19-002954,00.asp.
  71. Hall, J. C., Dobb, G., Hall, J., de Sousa, R., Brennan, L., and McCauley, R. A prospective randomized trial of enteral glutamine in critical illness. Intensive Care Med. 2003;29(10):1710-1716. 
  72. Huffman, F. G. and Walgren, M. E. L-glutamine supplementation improves nelfinavir-associated diarrhea in HIV-infected individuals. HIV.Clin.Trials 2003;4(5):324-329. 
  73. Aquino, V. M., Harvey, A. R., Garvin, J. H., Godder, K. T., Nieder, M. L., Adams, R. H., Jackson, G. B., and Sandler, E. S. A double-blind randomized placebo-controlled study of oral glutamine in the prevention of mucositis in children undergoing hematopoietic stem cell transplantation: a pediatric blood and marrow transplant consortium study. Bone Marrow Transplant. 2005;36(7):611-616
  74. Blijlevens, N. M., Donnelly, J. P., Naber, A. H., Schattenberg, A. V., and DePauw, B. E. A randomised, double-blinded, placebo-controlled, pilot study of parenteral glutamine for allogeneic stem cell transplant patients. Support.Care Cancer 2005;13(10):790-796
  75. Decker-Baumann C, Buhl K, Frohmuller S, et al. Reduction of chemotherapy-induced side-effects by parenteral glutamine supplementation in patients with metastatic colorectal cancer. Eur J Cancer 1999;35:202-7.. 
  76. Wischmeyer, P. E., Lynch, J., Liedel, J., Wolfson, R., Riehm, J., Gottlieb, L., and Kahana, M. Glutamine administration reduces Gram-negative bacteremia in severely burned patients: a prospective, randomized, double-blind trial versus isonitrogenous control. Crit Care Med. 2001;29(11):2075-2080. 
  77. Ockenga, J., Borchert, K., Rifai, K., Manns, M. P., and Bischoff, S. C. Effect of glutamine-enriched total parenteral nutrition in patients with acute pancreatitis. Clin.Nutr. 2002;21(5):409-416-78.
  78. Pytlik, R., Benes, P., Patorkova, M., Chocenska, E., Gregora, E., Prochazka, B., and Kozak, T. Standardized parenteral alanyl-glutamine dipeptide supplementation is not beneficial in autologous transplant patients: a randomized, double-blind, placebo controlled study. Bone Marrow Transplant. 2002;30(12):953-961
  79. Carroll, P. V., Jackson, N. C., Russell-Jones, D. L., Treacher, D. F., Sonksen, P. H., and Umpleby, A. M. Combined growth hormone/insulin-like growth factor I in addition to glutamine-supplemented TPN results in net protein anabolism in critical illness. Am.J.Physiol Endocrinol.Metab 2004;286(1):E151-E157. 
  80. Albers, M. J., Steyerberg, E. W., Hazebroek, F. W., Mourik, M., Borsboom, G. J., Rietveld, T., Huijmans, J. G., and Tibboel, D. Glutamine supplementation of parenteral nutrition does not improve intestinal permeability, nitrogen balance, or outcome in newborns and infants undergoing digestive-tract surgery: results from a double-blind, randomized, controlled trial. Ann.Surg. 2005;241(4):599-606. 
  81. Schulman, A. S., Willcutts, K. F., Claridge, J. A., Evans, H. L., Radigan, A. E., O'Donnell, K. B., Camden, J. R., Chong, T. W., McElearney, S. T., Smith, R. L., Gazoni, L. M., Farinholt, H. M., Heuser, C. C., Lowson, S. M., Schirmer, B. D., Young, J. S., and Sawyer, R. G. Does the addition of glutamine to enteral feeds affect patient mortality? Crit Care Med 2005;33(11):2501-2506. 
  82. Sykorova, A., Horacek, J., Zak, P., Kmonicek, M., Bukac, J., and Maly, J. A randomized, double blind comparative study of prophylactic parenteral nutritional support with or without glutamine in autologous stem cell transplantation for hematological malignancies -- three years' follow-up. Neoplasma 2005;52(6):476-482. 
  83. Schulman, A. S., Willcutts, K. F., Claridge, J. A., O'Donnell, K. B., Radigan, A. E., Evans, H. L., McElearney, S. T., Hedrick, T. L., Lowson, S. M., Schirmer, B. D., Young, J. S., and Sawyer, R. G. Does enteral glutamine supplementation decrease infectious morbidity? Surg.Infect.(Larchmt.) 2006;7(1):29-35
  84. Lin, M. T., Kung, S. P., Yeh, S. L., Lin, C., Lin, T. H., Chen, K. H., Liaw, K. Y., Lee, P. H., Chang, K. J., and Chen, W. J. The effect of glutamine-supplemented total parenteral nutrition on nitrogen economy depends on severity of diseases in surgical patients. Clin.Nutr. 2002;21(3):213-218
  85. Ward E, Picton S, Reid U, et al. Oral glutamine in paediatric oncology patients: a dose finding study. Eur J Clin Nutr 2003;57:31-6. 
  86. Escolar, D. M., Buyse, G., Henricson, E., Leshner, R., Florence, J., Mayhew, J., Tesi-Rocha, C., Gorni, K., Pasquali, L., Patel, K. M., McCarter, R., Huang, J., Mayhew, T., Bertorini, T., Carlo, J., Connolly, A. M., Clemens, P. R., Goemans, N., Iannaccone, S. T., Igarashi, M., Nevo, Y., Pestronk, A., Subramony, S. H., Vedanarayanan, V. V., and Wessel, H. CINRG randomized controlled trial of creatine and glutamine in Duchenne muscular dystrophy. Ann Neurol 2005;58(1):151-155. 
  87. Darmaun, D., Hayes, V., Schaeffer, D., Welch, S., and Mauras, N. Effects of glutamine and recombinant human growth hormone on protein metabolism in prepubertal children with cystic fibrosis. J.Clin.Endocrinol.Metab 2004;89(3):1146-1152. 
  88. Yalcin, S. S., Yurdakok, K., Tezcan, I., and Oner, L. Effect of glutamine supplementation on diarrhea, interleukin-8 and secretory immunoglobulin A in children with acute diarrhea. J.Pediatr.Gastroenterol.Nutr. 2004;38(5):494-501
  89. Mok, E., Eleouet-Da, Violante C., Daubrosse, C., Gottrand, F., Rigal, O., Fontan, J. E., Cuisset, J. M., Guilhot, J., and Hankard, R. Oral glutamine and amino acid supplementation inhibit whole-body protein degradation in children with Duchenne muscular dystrophy. Am.J Clin.Nutr. 2006;83(4):823-828
  90. Mebane AH. L-Glutamine and mania. Am J Psychiatry 984;141:1302-3.
  91. Rees C, Oppong K, Mardini H, et al. Effect of L-Ornithine-L-Aspartate on patients with and without TIPS undergoing glutamine challenge: a double blind, placebo controlled trial. Gut 2000;47:571-4.. 
  92. Schloerb PR, Skikne BS. Oral and parenteral glutamine in bone marrow transplantation: a randomized, double-blind study. JPEN J Parenter Enteral Nutr 1999;23:117-22.. 
  93. Savarese D, Al-Zoubi A, Boucher J. Glutamine for irinotecan diarrhea. J Clin Oncol 2000;18:450-1
  94. Daniele B, Perrone F, Gallo C, et al. Oral glutamine in the prevention of fluorouracil induced intestinal toxicity: a double blind, placebo controlled, randomised trial. Gut 2001;48:28-33.. 
  95. Chapman AG. Glutamate and epilepsy. J Nutr 2000;130:1043S-5S.. 
  96. Yoshida S, Matsui M, Shirouzu Y, et al. Effects of glutamine supplements and radiochemotherapy on systemic immune and gut barrier function in patients with advanced esophageal cancer. Ann Surg 1998;227:485-91..
  97. Savarese D, Boucher J, Corey B, et al. Glutamine treatment of paclitaxel-induced myalgias and arthralgias [letter]. J Clin Oncol 1998;16:3918-9.

Gerelateerde aandoeningen

Aandoening Dagdosering*
ADHD 1 – 3 x daags 200 mg (ook bij kinderen)
Antibiotica gebruik 3 x daags 500 mg
Candida 2 x daags 1000 mg
Coeliakie 1 – 3 x daags 200 mg
Colitis Ulcerosa 1 – 3 x daags 200 mg
Darmreiniging en herstel 2 x daags 1000 mg
Lekkende Darm Syndroom 1 tot 2 maal daags 2000 mg
Malabsorptiesyndroom 1 x daags 1500 mg
Prikkelbaar darmsyndroom 1 – 3 x daags 200 mg
Ziekte van Crohn 1 – 3 x daags 200 mg