Saffraan

Wat is saffraan?

Saffraan is een specerij, kleurstof en geneesmiddel afkomstig van de gedroogde stamper van de plant Crocus sativus, een plant die behoort tot de lissenfamilie (Iridaceae). Saffraan wordt al zo’n drieduizend jaar gebruikt, met name in landen als India, Griekenland, Frankrijk, Spanje, Italië en ook Iran, waar saffraan voornamelijk wordt verbouwd.

Het oogsten van saffraan is uiterst arbeidsintensief: voor één kilo saffraan zijn ongeveer 150.000 bloemen nodig. Dit verklaart waarom saffraan bekendstaat als het “rode goud” en de duurste specerij ter wereld is.

De werkzame delen van de plant zijn de felrode, draadachtige stempels (stigma’s), die met de hand worden geoogst en vervolgens gedroogd. Deze stempels vormen niet alleen de basis voor de karakteristieke smaak en geur van saffraan, maar zijn ook rijk aan bioactieve stoffen zoals crocine, picrocrocine en safranal.

Saffraan wordt gebruikt in zowel de keuken als in de Chinese en Ayurvedische geneeskunde. Het geeft gerechten een diepgele kleur en een unieke, licht bittere smaak. Daarnaast wordt saffraan ook toegepast als traditioneel middel bij het ondersteunen van de stemming, het geheugen, en stressgerelateerde klachten.

Gebruik

Waarschijnlijk effectief

Depressie

Saffraan kan mogelijk bijdragen aan het verminderen van depressieve klachten. Een double-blind, randomized controlled trial (RCT) bij volwassenen met milde tot matige depressie suggereren dat het dagelijks innemen van 30 mg saffraan extract gedurende 6 tot 12 weken depressieve symptomen kan verminderen.

Ook kan saffraan mogelijk effectief zijn als aanvullende behandeling bij depressie. In een RCT kregen volwassenen met aanhoudende depressieve klachten – ondanks het gebruik van reguliere antidepressiva – gedurende acht weken dagelijks een aanvullende dosis saffraanextract (affron®), in de vorm van tweemaal daags 14 mg. Het gebruik van een gestandaardiseerd saffraanextract (affron®) als aanvulling op antidepressiva liet na acht weken een grotere verbetering van depressieve klachten zien volgens artsen. Maar opvallend genoeg gaven de deelnemers zelf niet aan dat ze zich duidelijk beter voelden.

Saffraan lijkt ook bij jongeren met milde tot matige angst- of depressieve klachten een positief effect te hebben. In een acht weken durend onderzoek kregen jongeren van 12 tot 16 jaar dagelijks 2×14 mg saffraanextract (affron®) of een placebo. Uit zelfrapportages van de jongeren bleek dat saffraan leidde tot verbeteringen in depressieve symptomen, sociale angst, separatieangst en algemene emotionele klachten.

Mogelijk effectief

Alzheimer

Saffraan wordt steeds vaker onderzocht als mogelijke ondersteuning bij Alzheimer. Verschillende klinische studies suggereren dat saffraan een gunstig effect kan hebben bij zowel milde als meer gevorderde vormen van de ziekte.

In een 22 weken durende studie bij patiënten met milde tot matige Alzheimer werd het effect van saffraan (30 mg per dag) vergeleken met dat van donepezil, een gangbare medicatie bij Alzheimer. Saffraan bleek een vergelijkbaar effect te hebben in het verbeteren van cognitieve functies, en gaf minder bijwerkingen, zoals braken, dan donepezil.

Een tweede, langdurigere studie onderzocht het effect van saffraan bij patiënten met matige tot ernstige Alzheimer. Gedurende 12 maanden werden saffraan (30 mg/dag) en memantine, een veelgebruikt medicijn bij gevorderde Alzheimer, met elkaar vergeleken. Beide groepen lieten een vergelijkbaar verloop van cognitieve achteruitgang zien, wat erop wijst dat saffraan mogelijk een zelfde werking heeft bij deze patiëntengroep.

Een derde gerandomiseerde, dubbelblinde studie bij mensen met milde tot matige Alzheimer suggereerde dat saffraan na 16 weken betere cognitieve uitkomsten gaf dan placebo, zonder ernstige bijwerkingen.

Hoewel de eerste resultaten veelbelovend zijn wat betreft werkzaamheid en veiligheid, is aanvullend onderzoek nodig om de rol van saffraan bij de behandeling van Alzheimer beter te begrijpen.

Werking

Saffraan bevat verschillende bioactieve stoffen, waaronder crocine, crocetine, isafranal en picrocrocine.

Onderzoek suggereert dat saffraan op verschillende manieren invloed kan hebben op de hersenen, wat waarschijnlijk de effecten op de gemoedstoestand verklaart. Zo lijkt saffraan de heropname van neurotransmitters zoals dopamine, serotonine en noradrenaline te remmen. Hierdoor blijven deze ‘gelukshormonen’ langer actief in de hersenen.

Daarnaast kan saffraan mogelijk het HPA-systeem (de hypothalamus-hypofyse-bijnier-as) beïnvloeden, wat leidt tot een verlaging van het stresshormoon cortisol. Ook zijn er aanwijzingen dat saffraan het vermogen om nieuwe verbindingen te maken tussen hersencellen kan verhogen door het verhogen van de concentratie van BDNF (brain-derived neurotrophic factor), een eiwit dat belangrijk is de hersenen.

Als antioxidant kan saffraan de activiteit van de eiwitfactor Nrf2 verhogen. Nrf2 is een eiwit dat in cellen fungeert als een soort ‘schakelaar’ die genen activeert die verantwoordelijk zijn voor de productie van antioxidantenenzymen. Hierdoor helpt saffraan het lichaam beter te beschermen tegen oxidatieve stress.

Veiligheid

Saffraan extract is veilig gebruikt tot 100 mg per dag voor de duur van 26 weken. Doseringen vanaf 5 gram kunnen bijwerkingen met zich meebrengen.

Zwangerschap
Het innemen van saffraan in grotere hoeveelheden dan in voeding voorkomt, wordt afgeraden tijdens de zwangerschap. Grotere hoeveelheden kunnen er namelijk er voor zorgen dat de baarmoeder samentrekt, wat mogelijk risico’s met zich meebrengt. Daarnaast zijn er enkele veelvoorkomende bijwerkingen die bij gebruik kunnen optreden, zoals misselijkheid en hoofdpijn.

Borstvoeding
Over het gebruik van saffraan tijdens de borstvoeding is nog te weinig bekend.

Interacties

Medicijnen

Saffraan kan mogelijk interacties hebben met het volgende:

• Medicijnen voor hoge bloeddruk: saffraan kan mogelijk de bloeddruk verlagen. Bij gelijktijdig gebruik met bloeddrukverlagende medicatie kan dit leiden tot een te lage bloeddruk.
• Cafeïne: saffraan kan de afbraak van cafeïne vertragen. Het combineren van saffraan met cafeïne kan de effecten en bijwerkingen van cafeïne versterken bij sommige mensen.
• Medicijnen voor diabetes: saffraan kan mogelijk de bloedsuikerspiegel verlagen. Gelijktijdig gebruik met diabetesmedicatie kan zorgen voor een te sterke daling van de bloedsuikerspiegel.
• Sedativa (CNS-depressiva): saffraan kan ontspannend werken en in sommige gevallen slaperigheid of een tragere ademhaling veroorzaken.

Ziekte

• Bipolaire stoornis: saffraan kan invloed hebben op de stemming. Bij mensen met een bipolaire stoornis kan het mogelijk leiden tot verhoogde prikkelbaarheid of impulsief gedrag.
• Allergieën: mensen die allergisch zijn voor planten zoals Lolium (raaigras), Olea (olijfboom) of Salsola (zeekraalachtige planten) kunnen mogelijk een allergische reactie op saffraan hebben.

Dosering

Saffraanextract wordt meestal door volwassenen gebruikt in doseringen van 20-100 mg per dag gedurende maximaal 3 maanden. Hogere doseringen van 200-300 mg per dag zijn gedurende maximaal 10 dagen gebruikt.

Saffraan wordt doorgaans ingenomen in een dosering van 15 mg tweemaal daags, voor een totaal van 30 mg per dag.

Het saffraan bestanddeel crocine wordt doorgaans gebruikt in doses van 15-30 mg per dag gedurende maximaal 12 weken.