Orthomoleculair kennisinstituut
Menu

PCOS

In het kort
  • PCOS staat voor Polycysteus Ovarium Syndroom en is een hormonale aandoening met onder andere verhoogde oestrogeenwaarden
  • De eiblaasjes in de eierstokken rijpen niet waardoor de ovulatie uitblijft wat resulteert in verminderde vruchtbaarheid
  • PCOS symptomen zijn onder andere een onregelmatige cyclus, uitblijvende menstruaties, acné en overbeharing
  • Oorzaken van PCOS zijn insulineresistentie, overgewicht, laaggradige ontstekingen, hormoonverstorende stoffen, stress en voeding en leefstijl
In het kort

Wat is PCOS?

PCOS staat voor Polycysteus Ovarium Syndroom. Dit is een complexe hormonale aandoening die bij vrouwen in de vruchtbare leeftijd voorkomt. Bij PCOS zijn er meerdere blaasjes (cysten) in de eierstokken aanwezig, dit zijn onrijpe follikels (eiblaasjes) die geen eisprong hebben doorgemaakt. Dit kan resulteren in verminderde vruchtbaarheid.

Tijdens de menstruatiecyclus ontwikkelen zich follikels (eiblaasjes) in de eierstokken, waarvan er normaliter één doorgroeit. Deze bevat een eicel en wanneer het blaasje knapt, komt de eicel vrij. Dit noemen we de ovulatie, ofwel eisprong. Bij PCOS zijn er meerdere blaasjes die niet goed doorgroeien. Hierdoor ontstaan er te veel onrijpe blaasjes in de eierstokken waardoor de cyclus ontregeld raakt. Vaak vindt er geen eisprong plaats en blijft de menstruatie uit. Dit kan lijden tot langere tijd geen menstruatie of moeite met zwanger worden, wat kan duiden op PCOS.

Bij PCOS is er een disbalans in de hormonale verhoudingen, met betrekking tot follikelstimulerend hormoon (FSH), luteïniserend hormoon (LH) en oestrogeen. Normaal gesproken stimuleert FSH de groei van een follikel en aanmaak van oestrogeen. Als reactie op het verhoogde oestrogeen, neemt de LH-spiegel sterk toe wat de aanmaak van FSH remt. Op basis van de verhoogde LH-spiegel vindt vervolgens de ovulatie plaats. In het geval van PCOS is FSH laag en zijn oestrogeen en LH te hoog. Deze verstoring in de hormonen zorgt ervoor dat de follikels niet goed groeien en de eisprong uitblijft.

PCOS gaat vaak gepaard met insulineresistentie en/of overgewicht. Kenmerkend bij PCOS is daarnaast minder dan 8 menstruaties per jaar, of het volledig uitblijven van de menstruatie. Vaak worden verhoogde oestrogeen- en/of testosteronwaarden in het bloed gemeten. Ook kan de diagnose PCOS op basis van een echo worden gesteld, maar dit is niet altijd noodzakelijk. Volgens de richtlijnen is er sprake van PCOS bij minstens twee van de volgende drie kenmerken: onregelmatige of uitblijvende menstruatie, verhoogde mannelijke hormonen (acne, overbeharing, haaruitval), blaasjes zichtbaar op de eierstok.

Meer leren over menstruatieklachten?
In de themadag menstruatieklachten krijg je inzicht in de orthomoleculaire aanpak van o.a. PCOS, endometriose en PMS.
Bekijk de themadag
Wat is PCOS?

Symptomen

  • Onregelmatige of uitblijvende menstruatie
  • Verhoogd aantal eiblaasjes in de eierstokken (12 of meer)
  • Gewichtstoename en vetopslag
  • Acné en vettere huid
  • Overbeharing, vooral op kin, borst, buik of bovenbenen
  • Onvruchtbaarheid of moeilijk zwanger worden
  • Verhoogd risico op zwangerschapscomplicaties en miskramen
  • Vermoeidheid en stemmingswisselingen
Symptomen

Oorzaken

PCOS kan ontstaan door een of meerdere factoren, waaronder:

  • Insulineresistentie (bij 70-80% van de vrouwen): verhoogde insulinewaarden in het lichaam stimuleren de eierstokken tot productie van meer androgenen (testosteron) waarvan minder wordt omgezet naar oestrogeen. Daarnaast is de LH-spiegel hoger, maar komt deze niet tot een piek waardoor de eisprong uitblijft.
  • Overgewicht/diabetes type II: insulineresistentie gaat vaak gepaard met overgewicht. Overgewicht vergroot het risico op hart- en vaatziekten en diabetes type II maar ook verstoringen in de hormoonhuishouding.
  • Laaggradige ontstekingen: chronische laaggradige ontstekingen zorgen voor een continue activatie van het immuunsysteem. Dit verstoort onder andere de hormoonbalans. Bovendien dragen laaggradige ontstekingen bij aan insulineresistentie en ovariële disfunctie.
  • Hormoonverstorende stoffen: hormoonverstorende stoffen zoals bisfenol A (BPA), aanwezig in alledaagse producten, kunnen een rol spelen bij de ontwikkeling van PCOS. BPA zorgt voor een overproductie van androgenen (testosteron). Bovendien is uit dierstudies gebleken dat blootstelling aan BPA kan leiden tot insulineresistentie.1
  • Leverziekte: niet-alcoholische leverziekte komt veel voor bij vrouwen met PCOS  vanwege verhoogde niveaus buikvet, wat ook gepaard gaat met ontstekingen.2,3 De relatie lijkt echter bidirectioneel: leverziekte kan mogelijk ook bijdragen aan het ontstaan van PCOS.4 Recent onderzoek wijst op een mogelijke rol van hepatokines, eiwitten uitgescheiden door de lever, in de ontwikkeling van PCOS en bijbehorende klachten. Hepatokines worden geassocieerd met leverdysfunctie, insulineresistentie en hormonale disbalans.4 Verhoogde waardes van hepatokine fetuin-A bij vrouwen met PCOS blokkeren insulinereceptoren in de lever waardoor insulinesignalering wordt onderdrukt en ontstekingsprocessen worden gestimuleerd.5 Dit draagt bij aan insulineresistentie, wat voorkomt bij 70-80% van de vrouwen met PCOS.4 Ook andere hepatokines, zoals fetuin-B, worden hiermee in verband gebracht, al is verder onderzoek nodig.4
  • Stress: stress resulteert in verhoogde cortisolwaardes wat leidt tot een verstoorde ovulatie. Cortisol bevordert ook de buikvetopslag. Hierdoor wordt de insulineresistentie versterkt. Bij stress verschuift de prioriteit tussen hormoonsystemen waardoor de productie van geslachtshormonen naar de achtergrond raakt. Dit resulteert in een hormonale disbalans.
  • Leefstijl en voeding: voeding rijk aan suikers, bewerkte voeding, slaaptekort en te weinig beweging kunnen de klachten van PCOS verergeren.
Oorzaken

Voedingsadviezen

Om klachten bij PCOS te verminderen is een gebalanceerd voedingspatroon belangrijk om pieken in de bloedsuikerspiegel te voorkomen en insulinegevoeligheid te verbeteren. Vooral als overgewicht geen rol speelt is het behouden van een gezond lichaamsgewicht essentieel. Gezonde basisvoeding kan hierbij helpen en bestaat uit:

  • Eet elke dag 250 gram groente en 2 stukken fruit6
  • Kies volkorenbrood en graansoorten7
  • Varieer dagelijks door vlees af te wisselen met vegetarische maaltijden8
  • Eet maximaal 1 keer per week rood vlees (maximaal 300 gram), vermijd bewerkt en vet vlees8
  • Ongeveer 25 gram (een handje) noten en zaden per dag8
  • Vermijd geraffineerde suikers, vruchtensappen, frisdranken en alcohol en ga voor dranken zonder suiker9
  • Drink voldoende water, 1,5 tot 2 liter per dag9

Omdat insulineresistentie en laaggradige ontstekingen een rol spelen bij PCOS, zijn er verschillende mogelijkheden binnen het voedingspatroon om PCOS-klachten te verminderen. Zo kunnen kruiden en specerijen zoals kaneel, kurkuma en gember bijdragen aan het ondersteunen van de bloedsuikerspiegel en het remmen van ontstekingen. Ook berberine, een bioactieve alkaloïde die van nature voorkomt in verschillende planten, kan effectief zijn bij het verminderen van PCOS-klachten. Berberine werkt ontstekingsremmend door het verlagen van C-reactief proteïne en kan daarnaast bijdragen aan het verlagen van de bloedsuikerspiegel.10,11 Daarnaast kan het kruid shatavari PCOS verbeteren via het verlagen van oxidatieve stress en het ondersteunen van de hormoonbalans. De onderliggende mechanismen worden echter nog niet volledig begrepen.12 

Voeding met een hoog gehalte aan Indole-3-Carbinol (I3C) kunnen ook een rol spelen. I3C is te vinden in kruisbloemige groenten (zoals broccoli). I3C vanuit voeding wordt in het lichaam omgezet in DIM (di-indol-methaan). DIM activeert in de lever het enzym CYP450, wat zorgt voor de afbraak van hormonen, waaronder oestrogeen en testosteron. De positieve effecten van I3C op het verminderen van PCOS-klachten zijn aangetoond in een experimentele dierstudie.13 Onderzoek naar deze effecten van I3C in mensen zijn nog niet gedaan. Ten slotte kan suppletie met inositol,  helpen om de insulinegevoeligheid te verbeteren.14  Inositol is ook terug te vinden in verschillende voedingsmiddelen, zoals citrusvruchten, volkoren granen, bonen en noten

Naast specifieke voedingsstoffen kan het totale voedingspatroon ook invloed hebben op PCOS-klachten. Het volgen van een mediterraan dieet kan de insulineresistentie verbeteren.15 Het volgen van een ketogeen dieet kan eveneens leiden tot verbeteringen in insulineresistentie en PCOS-klachten. Het bewijs hiervoor is echter wisselend en zijn er lange termijn studies nodig om de effecten definitief vast te stellen.16,17 Daarentegen is er meer en consistenter bewijs voor de positieve effecten van een mediterraan dieet op insulineresistentie bij PCOS. Bovendien sluit het mediterraan dieet beter aan bij gangbare eetgewoonten, wat de haalbaarheid in de praktijk vergroot.

Voedingsadviezen

Opmerkingen

Voor een gezonde hormoonbalans is stressregulatie essentieel. Zorg daarom voor een gezonde leefstijl met voldoende ontspanning en dagelijks minimaal 30 minuten beweging. Kies bij voorkeur voor een niet te intensieve combinatie van krachttraining en intervaltraining. Omdat PCOS vaak gepaard gaat met overgewicht, kan een gewichtsverlies van 5-10% al leiden tot verbetering van de cyclus en vruchtbaarheid. Daarnaast is voldoende slaap belangrijk, 7 tot 9 uur per nacht. Slaaptekort verergert insulineresistentie en verhoogt stress, wat de hormoonbalans verder kan verstoren. Tot slot is voldoende daglicht en zonlicht belangrijk voor een goede vitamine D-spiegel en een stabiele stemming. Eventueel kan een vitamine D supplement helpen om de vitamine D-spiegel op het juiste niveau te houden.

Opmerkingen
Referenties
  1. Hussain, M. S., & Mishra, A. K. (2024). Exploring the connection: endocrine disruptors and polycystic ovarian syndrome. International Journal Of Basic & Clinical Pharmacology, 13(3), 403–407. https://doi.org/10.18203/2319-2003.ijbcp20241003
  2. Vassilatou, E. (2014b). Nonalcoholic fatty liver disease and polycystic ovary syndrome. World Journal Of Gastroenterology, 20(26), 8351. https://doi.org/10.3748/wjg.v20.i26.835
  3. Dumesic, D. A., Abbott, D. H., Sanchita, S., & Chazenbalk, G. D. (2020b). Endocrine–metabolic dysfunction in polycystic ovary syndrome: an evolutionary perspective. Current Opinion in Endocrine And Metabolic Research, 12, 41–48. https://doi.org/10.1016/j.coemr.2020.02.01
  4. Alhermi, A., Perks, H., Nigi, V., Altahoo, N., Atkin, S. L., & Butler, A. E. (2025). The Role of the Liver in the Pathophysiology of PCOS: A Literature Review. Biomolecules, 15(1), 51. https://doi.org/10.3390/biom15010051
  5. Liu, S., Hu, W., He, Y., Li, L., Liu, H., Gao, L., Yang, G., & Liao, X. (2020). Serum Fetuin-A levels are increased and associated with insulin resistance in women with polycystic ovary syndrome. BMC Endocrine Disorders, 20(1), 67. https://doi.org/10.1186/s12902-020-0538-1
  6. Voedingscentrum. (z.d.-b). Schijf van Vijf-vak: groente en fruit. https://www.voedingscentrum.nl/nl/gezond-eten-met-de-schijf-van-vijf/wat-staat-in-de-schijf-van-vijf-en-wat-niet/groente-en-fruit.aspx
  7. Voedingscentrum. (z.d.). Schijf van Vijf-vak: brood, graanproducten en aardappelen. https://www.voedingscentrum.nl/nl/gezond-eten-met-de-schijf-van-vijf/wat-staat-in-de-schijf-van-vijf-en-wat-niet/brood-graanproducten-en-aardappelen.aspx
  8. Voedingscentrum. (z.d.-b). Schijf van Vijf-vak: peulvruchten, noten, vis, ei, vlees en zuivel(alternatieven). https://www.voedingscentrum.nl/nl/gezond-eten-met-de-schijf-van-vijf/wat-staat-in-de-schijf-van-vijf-en-wat-niet/vis-peulvruchten-vlees-ei-noten-en-zuivel.aspx
  9. Voedingscentrum. (z.d.-c). Schijf van Vijf-vak: water, thee en koffie. https://www.voedingscentrum.nl/nl/gezond-eten-met-de-schijf-van-vijf/wat-staat-in-de-schijf-van-vijf-en-wat-niet/water-thee-en-koffie.aspx
  10. Pan, G., Huang, Z., Wang, G., Fawcett, J. P., Liu, X., Zhao, X., Sun, J., & Xie, Y. (2003b). The Antihyperglycaemic Activity of Berberine Arises from a Decrease of Glucose Absorption. Planta Medica, 69(7), 632–636. https://doi.org/10.1055/s-2003-4112
  11. Guo, J., Chen, H., Zhang, X., Lou, W., Zhang, P., Qiu, Y., Zhang, C., Wang, Y., & Liu, W. J. (2021b). The Effect of Berberine on Metabolic Profiles in Type 2 Diabetic Patients: A Systematic Review and Meta‐Analysis of Randomized Controlled Trials. Oxidative Medicine And Cellular Longevity, 2021(1), 2074610. https://doi.org/10.1155/2021/207461
  12. Pandey, A. K., Gupta, A., Tiwari, M., Prasad, S., Pandey, A. N., Yadav, P. K., Sharma, A., Sahu, K., Asrafuzzaman, S., Vengayil, D. T., Shrivastav, T. G., & Chaube, S. K. (2018). Impact of stress on female reproductive health disorders: Possible beneficial effects of shatavari (Asparagus racemosus). Biomedicine & Pharmacotherapy, 103, 46–49. https://doi.org/10.1016/j.biopha.2018.04.003
  13. Kabel, A. M., Al-Shehri, A. H., Al-Talhi, R. A., & Elmaaboud, M. A. A. (2017b). The promising effect of linagliptin and/or indole-3-carbinol on experimentally-induced polycystic ovarian syndrome. Chemico-Biological Interactions, 273, 190–199. https://doi.org/10.1016/j.cbi.2017.06.00
  14. Unfer, V., Facchinetti, F., Orrù, B., Giordani, B., & Nestler, J. (2017). Myo-inositol effects in women with PCOS: a meta-analysis of randomized controlled trials. Endocrine Connections, 6(8), 647–658. https://doi.org/10.1530/ec-17-0243
  15. Martín-Peláez, S., Fito, M., & Castaner, O. (2020). Mediterranean diet effects on type 2 diabetes prevention, disease progression, and related mechanisms. A review. Nutrients, 12(8), 2236
  16. Merovci, A., Finley, B., Hansis-Diarte, A., Neppala, S., Abdul-Ghani, M. A., Cersosimo, E., Triplitt, C., & DeFronzo, R. A. (2024). Effect of weight-maintaining ketogenic diet on glycemic control and insulin sensitivity in obese T2D subjects. BMJ Open Diabetes Research & Care, 12(5), e004199. https://doi.org/10.1136/bmjdrc-2024-004199
  17. Skow, S. L., & Jha, R. K. (2022). A Ketogenic Diet is Effective in Improving Insulin Sensitivity in Individualswith Type 2 Diabetes. Current Diabetes Reviews, 19(6), e250422203985. https://doi.org/10.2174/1573399818666220425093535
Sluiten